Dergiler / Usul İslam Araştırmaları / 2017 / Cilt: 27 - Sayı: 27
Mefâtîhu'l-Esrâr ve Mesâbîhu'l-Ebrâr Adlı Tefsirin Şehristânî'ye Aidiyeti Meselesi
- Sayfa
- 19–48
- DOI
- —
Özet
Mefâtîhu'l-esrâr ve mesâbîhu'l-ebrâr fî tefsiri'l-Kur'ân, meşhur el-Milel ve'n-nihal yazarı Muhammed b. Abdülkerim eş-Şehristânî'ye (ö.548/1153) nisbet edilen, Kur'ân ilimlerine dair on iki bölümlük bir mukaddime ile ilk iki sûrenin (Fatiha ve Bakara) tefsirini içeren ve henüz ilim çevrelerinde pek bilinmeyen Eir Kur'ân tefsiridir. Şehristânî'nin hayatı ve eserleri hakkında bilgi veren eski kaynaklarda Şehristânî'ye ait böyle bir tefsirden söz edilmemiş olması, eserin Şehristânî'ye aidiyeti noktasında bazı kuşkulara yol açmış, genel kabule göre Eş'arî mezhebine mensup olarak kabul edilen Şehristânî'nin diğer eserlerinin aksine bu eserinde Şîî/İmâmî veya İsmâilî sayılabilecek bazı görüşler serdetmesi bu kuşkuyu daha da artırmıştır. Bu makalede Şehristânî'ye aidiyetinde kuşku bulunmayan diğer eserleriyle karşılaştırmak suretiyle Mefâtîhu'l-esrâr'ın Şehristânî'ye aidiyeti konusu şüpheye mahal bırakmayacak şekilde netleştirilmeye çalışılacaktır.
Abstract
Maf?t?? al-asr?r wa-ma??b?? al-abr?r fî tefsiri'l-Qur'ân is a Qur'?n commentary that has been rarely known among scientific circles and is attributed to Mu?ammad b. 'Abd al-Kar?m al-Shahrast?n?, the author of the famous book al-Milal wa-l-ni?al. It consists of an introductory section including twelve parts on the Qur'?nic sciences and the exegesis of the first two s?ras, al-F?ti?a and al-Baqara. The fact that this commentary has not been mentioned as a work of al-Shahrast?n? in the classical sources that give information about al-Shahrast?n? and his works raises doubts about its attribution to alShahrast?n?. These doubts get stronger with the views that al-Shahrast?n? put forward in the commentary that mightbe attributed to Sh?'?/Im?m? or Ism?'?l? unlike those in other works of al-Shahrast?n? who has widely been considered an Ash'ar?. In this paper, we try to clarify the issue of the attribution of Maf?t?? al-asr?r to al-Shahrast?n? leaving no room for doubt by making comparisons to the works that are known to belong to alShahrast?n?.