Cumhuriyet Dönemi Türkçe Hutbe Tartışmaları ve Ali Vahid Üryanizade’nin “Türkçe Hutbeler” Adlı Kitabı Üzerine Bazı Değerlendirmeler

Turkish Sermon Discussions in the Republican Period and Some Evaluations on Ali Vahid Üryanizade’s Book Named Turkish Sermons

Özet

Hutbeler yaygın din eğitimi faaliyetlerinden biridir ve dinî mesajın geniş kitlelere doğru olarak ulaştırılmasında tarihin her döneminde önemli bir yere sahip olmuştur. Bu faaliyetler vasıtasıyla dinle ilgili en temel bilgiler halkın anlayacağı bir sadelik ve netlikte anlatılmış, dinî duygu ve düşünceler toplumu kaynaştırmaya vesile kılınmıştır. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın kuruluşuyla birlikte hutbeler tek elden hazırlanmaya başlanmış, içerikleri dönemin ihtiyaçlarına ve anlayışına uygun olarak düzenlenmiştir. Osmanlı Devleti’nin son döneminde, İslam tarihi boyunca aralıksız süregelen bu hizmetin sunulma dilinin Türkçe mi Arapça mı olması gerektiği tartışılmaya başlanmıştır. Cumhuriyet’in ilanının ardından ilgili tartışmalar alevlenmiş ve nihayetinde hutbelerin halkın daha iyi anlayıp faydalanabileceği Türkçe olarak okunması meclis kararı ile zorunlu hale getirilmiştir. Bu süreçte Diyanet İşleri Reisliği Hey’et-i Müşavere azası olarak görev yapan Üryanizade, kitabındaki düzen ve sistemle kendinden sonra yazılacak hutbelere örneklik teşkil eden ve 40 hutbeden oluşan Türkçe Hutbeler isimli eserini kaleme almıştır. Eserde ibadet, içtimaiyat, iman, insan, dinî gün ve geceler, ahlak, eğitim, helal ve haramlar üst başlıklarında, dönem halkını yönlendirme eğilimindeki dinî içerikler halka sunulmuştur. Bu makalede literatür taraması yapılarak Hz. Muhammed’den Cumhuriyet’e hutbenin tarihi seyri anlatılmış; akabinde bu dönemde yaşanan Türkçe hutbe tartışmaları etraflıca ele alınmıştır. Arşiv taraması yöntemiyle de Üryanizade’nin biyografisi oluşturularak hayatı hakkında bilgi verilmiş ve Türkçe Hutbeler isimli eserinin içeriği analiz edilmiştir. Neticede hem Üryanizade’nin hem de ilgili eserinin ilim dünyasının dikkatine sunulması hedeflenmiştir.

Abstract

The sermons are one of the common religious education activities and have had an important place in conveying the religious message to the masses in every period of history. Through these activities, the most essential information about religion was explained in simplicity and clarity that the public could understand, and religious feelings and thoughts were made a means of coalescing society. With the establishment of the Presidency of Religious Affairs, the sermons began to be prepared from a single source and their contents were organized by the needs and understanding of the period. In the last period of the Ottoman Empire, it has been started to be discussed whether the language of this service, which has been continuing throughout the history of Islam, should be Turkish or Arabic. After the proclamation of the Republic, the discussions flared up, and ultimately, it was made obligatory by the decision of the parliament to read the sermons in Turkish so that the people could understand and benefit better. During this period, Üryanizade, who served as the member of the Presidency of Religious Affairs Committee (the highest advisory and decision-making body of the Presidency), wrote his work “Turkish Sermons” consisting of 40 sermons, which set an example for the order and system to be written after him. In the work, religious contents that tend to channel the people of the period were presented to the public under the headings of worship, social events, faith, people, religious days and nights, morality, education, halal and harams. In this article, the historical course of the sermon from Muhammad (pbuh) to the Republic was explained by scanning the literature; subsequently, discussions on Turkish sermons in this period were discussed in detail. The biography of Üryanizade was created with the archive scanning method and information was given about his life and the content of his work titled Turkish Sermons was analyzed. As a result, it was aimed to bring both Üryanizade and his related work to the attention of the world of science.