Mekânın Temsili: Uzamsal Düşüncenin Zihinsel Döndürme Performansına Etkisi

Spatial Representation: The Effect of Spatial Thinking on Mental Rotation Performance

Özet

Hayatımızın her alanında yer alan uzamsal/mekânsal bilginin işleyiş ve kullanımında bireysel farklılıklar gözlenir. Bu çalışmayla, cinsiyet değişkeni sabit tutularak uzamsal düşünce tarzı ve uzamsal yetenek arasındaki ilişkiye odaklanılmıştır. Alan yazında sıklıkla raporlanan cinsiyet faktörünün, uzamsal performanstaki bireysel farklılıkları açıklayıcı tek faktör olmadığı, mekânın zihinsel temsili gibi başka faktörlerin de bu durumu etkileyeceği yordanmıştır. Çalışmanın örneklemi hepsi kadın, 61 üniversite öğrencisinden oluşmaktadır. Uzamsal düşünce tarzı öz-bildirime dayalı ölçeklerle, uzamsal yetenek ise alan yazında yaygın olarak kullanılan Zihinsel Döndürme (ZD) testiyle ölçülmüştür. ZD görevindeki farklı strateji kullanımını sağlayabilmek adına 3 boyutlu uyaranlar hem bütün hem de kesik şeklinde sunulmuş, ardından Uzamsal Temsil Anketi ve Santa Barbara Yön Duyusu Ölçeği verilmiştir. Öz-bildirime dayalı ölçek skorlarına göre, katılımcıların bir mekânı zihinlerinde temsil ediş tarzları (kuşbakışı veya işaret) belirlenmiştir. Araştırmanın sonucunda, ZD testinin temel bulgusu olan Açı Farkı etkisi görülmüş; uyaran çiftleri arasındaki açı farkı arttıkça tepki zamanı yavaşlamış, doğruluk oranı azalmıştır. Ayrıca, Uyaran Şekli ve Uzamsal Temsilin ZD performansını etkilediği bulunmuştur. Açı farkı arttıkça, yani görev zorlaştıkça, kuşbakışı temsil oluşturanlar, işaret temsili yapanlara nazaran figürleri zihinlerinde daha hızlı döndürebilmişlerdir. Aynı tepki örüntüsü, Uyaran Şekli için de gözlenmiş; figürler arasındaki açı farkı azken kesik, fazlalaşınca bütün şeklindeki uyaranlar daha doğru döndürülmüştür. Önceki bulguları destekleyen bu çalışma, mekânsal biliş ve uzamsal yetenek farklarının sadece cinsiyet faktörüyle açıklanamayacağını, uzamsal düşünce tarzı gibi faktörlerin de önemli bir rol oynadığını önermektedir.

Abstract

Individual differences are observed in processing and usage of spatial information in all areas of our lives. This study focuses on the relationship between spatial thinking style and spatial ability by holding gender constant. Gender, frequently reported in the literature, was predicted not to be the only factor explaining individual differences but there are other factors such as spatial representation. The sample consisted of all women, 61 university students. Spatial thinking style was measured by self-report questionnaires and spatial ability by Mental Rotation (MR) test. To enable the use of different strategies, 3D stimuli were presented in whole and cut form, followed by the Spatial Representation Questionnaire and the Santa Barbara Sense of Direction Scale. Participants were categorized according to the way they represented space in their minds (survey or landmark). The main finding of the MR literature, Angular Disparity Effect, was replicated; as the angular disparity between the stimuli pair increased, response time slowed down and the accuracy ratio decreased. Furthermore, the stimulus shape and spatial representation were found to influence MR performance. As the angular disparity increased, so did the complexity of the task, and participants, who formed survey representations rotated the figures than the ones with landmark representations. Same pattern was observed with stimulus shape; as angular disparity increased, whole figures were rotated faster. Supporting the previous findings, current study suggests that differences in spatial cognition and spatial skills cannot solely be explained by gender but other factors such as spatial thinking style play an important part.