Ergenlerde Risk Alma Davranışları: Akran ve Aile İlişkileri ile Problem Çözme Becerisi

Risk-taking Behaviors in Adolescents: Peer and Family Relationships and Problem Solving Skills

Özet

Risk alma davranışlarının ergenlerin yaşamında pek çok olumsuz etkilerinin olduğu bilinmektedir. Risk alma davranışları nedeniyle sorun yaşayan ergenlere yardım edebilmek için öncelikle bu tür davranışları yordayan değişkenlerin belirlenmesi gerekmektedir. Bu çalışmada ergenin risk alma davranışlarına katılımının yordayıcıları olarak; akran grubunun risk alma davranışlarına katılımı, akranlar ve ebeveynler ile kurulan ilişkilerin kalitesi ve ergenin kişilerarası problem çözme becerisi Problem Davranış Kuramı’nda tanımlanan sistemler temel alınarak incelenmektedir. Çalışmanın örneklemini yaşları 15 ile 18 arasında değişen 483'ü kadın, 584'ü erkek toplam 1067 lise öğrencisi oluşturmaktadır. Katılımcılardan Demografik Bilgi Formu, Risk Alma Ölçeği, Ergen Aile Süreci Ölçeği, Akran İlişkileri Ölçeği, Sapkın Arkadaşlar Ölçeği ve Kişilerarası Problem Çözme Envanteri aracılığı ile bilgi toplanmıştır. Yapılan hiyerarşik regresyon analizinde erkek, geliri yüksek ailelerde yetişen, yapıcı problem çözme becerileri düşük, annesiyle yüksek düzeyde çatışma yaşayan, arkadaşları annesi tarafından yüksek düzeyde kabul edilen, arkadaş ilişkilerinde sadakat ve bağlılığı yüksek, güven-özdeşimi düşük olan, risk alma davranışı gösteren arkadaşlara sahip olan ve ailesinde alkol kullanan kişi sayısı yüksek olan ergenlerin daha çok risk aldığı görülmüştür. Risk alma davranışlarının en güçlü yordayıcısının Algılanan Çevre Sistemindeki yakın yapının olduğu, bunu Algılanan Çevre Sistemindeki uzak yapının izlediği, Sosyal Çevre Sisteminin yordama gücü bakımından üçüncü sırada geldiği ve son olarak Kişilik Sisteminin risk alma davranışları üzerinde açıklanan varyansa en düşük katkıyı sağlayan sistem olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, literatür doğrultusunda tartışılmıştır.

Abstract

It is known that risk-taking behaviors have many negative effects on adolescents. In order to help the adolescents who experience problems due to risk-taking behaviors, the predictors of these behaviors should be identified. This study investigated risk-taking behaviors of peers, quality of relationships with peers and parents, and interpersonal problem solving skills using Problem Behavior Theory. The sample of the study consisted of 1067 high school students (584 male, 483 female) whose ages ranged from 15 to 18 years. The sample was asked to complete a number of questionnaires including Personal Information Form, Risk Taking Scale, Adolescent Family Process Measure, Peer Relationship Scale, Deviant Behavior of Peers Scale, Interpersonal Problem Solving Inventory. The hierarchical regression analyses showed that being male, high income, higher conflict with the mother, lower constructive problem solving skills, higher peer acceptance by the mothers, higher loyalty and commitment to friends, low confidence, more alcohol users in their families are risk factors of risk taking behaviors. It is found that the strongest predictor of risk taking behaviors is the close structure of the Perceived Environment System, followed by the distal structure of the Perceived Environmental System. The Social Environment System is the third in terms of the predictive power, and finally the system that provides the lowest contribution to the variance is the Personality System. The findings are discussed in the light of the literature.