Çağatay Türkçesinde sınırlama hali

Özet

Bir dilin gramer yapısı, onu diğer dillerden ayıran temel ölçütlerden biridir. Bu ölçütlerden biri de hâl kategorisidir. Dünya dillerinin birçoğunda hâl kavramı bulunmakla birlikte, bunların sayısı, şekil ve işleyişleri farklıdır.Eski Türkçeden günümüze kadar yapılmış olan gramer çalışmaları incelendiğinde Türkçenin değişik dönemlerine ait eserlerinde kullanılan hâl eklerinin de sayı ve şekil bakımından birbirinden farklı olduğu görülmüştür. Söz konusu çalışmalarda hâl ekleri en az beş, en çok yirmi olarak belirtilmiştir. Bu çalışmalarda, yalın hâl, yükleme hâli, yönelme hâli, bulunma hâli ve çıkma hâli eklerinin hâl ekleri olarak gösterilen ortak yapılar olduğu tespit edilmiştir. Çalışmamıza konu olan sınırlama hâli ise çoğu dilcilerimiz tarafından hâl kategorisinde değerlendirilmemiştir.Bu çalışmada, Çağatay Türkçesinde var olan +ğaça, +geçe, +öaça, +keçe eklerinin, yönelme hâli + değin, deginçe, degünçe, tegi, degrü, tegrü, tigrü, tegüre dil birliklerinin ve çağlığ/çağlıo edatının sınırlama fonksiyonunda kullanılarak hâl kategorisi içerisinde değerlendirilmesi gerektiği görüşü üzerinde durulmuştur.

Abstract

The grammatical/syntactic structure of a language is the main criterion that distinguishes it from other languages. One of the criteria is the case category. Although there is the concept of case in most of the languages, their numbers, functions and structures are different.When the grammatical studies carried out in Old Turkish are examined, it has been seen that the case suffixes used in works belonging to different periods of Turkish vary in number and structure. In these studies the number of case suffixes is at least five and at most twenty. It has been determined that nominative, accusative, dative, locative and blative suffixes are the common categories shown as the cases of the noun. The limitation case which is the subject of our study is not reviewed in the case category by most of our linguists.In this study, the idea of evaluating the suffixes+gapa, +geçe, +oaça, +keçe, dative + değin, deginçe, degünçe, tegi, degrü, tegrü, tigrü, tegüre language unities and preposition of çağlığ/çağlıo by being used in limitation function in case category is emphasised.