Tokatlı Ebubekir Kânî’nin Münşeât’ında Üslup Yerine Kullanılan Kelimeler

Özet

Eski Türk Edebiyatı çalışmalarının bazılarında dil ve üslupla ilgili bilgilere rastlanmakla birlikte, bu konudaki örneklerin fazla olmadığı görülür. Üslup çalışmalarının yanı sıra tezkirelerde sık karşılaşılan ve şairlerin üslubunu değerlendirmeyi amaçlayan kimi ifadelerde de ne anlatılmak istendiği yeterince açıklığa kavuşmuş değildir. Tezkire yazarlarının şairlerin edebî kişiliklerini ve üsluplarını değerlendirmede kullandıkları kelimeler bu anlamda dikkat çekicidir. Eski Türk Edebiyatında tezkirelerle birlikte üslup konusunda bilgi edinilebilecek eserler arasında münşeâtlar da bulunmaktadır. Münşeâtların, özellikle mektup yazma kuralları hakkında bilgi veren örnekleri üslup çalışmaları açısından önemlidir. İçerisinde değişik ş ekillerde yazılmış mektup örnekleriyle mektup yazma kurallarına ilişkin bazı bilgilerin bulunduğu 18. yüzyıl divan edebiyatı temsilcilerinden Tokatlı Ebûbekir Kânî’nin Münşeâtı da bu tür eserlerdendir. Kânî’nin bu eseri, “Dîbâce-i Mütenevvi‘a” adı altında farklı üslupta yazılmış mektup başlangıçları ve bunlarda kullanılan değişik başlıklara yer vermesi açısından ilginçtir. Makalemizde, Kânî’nin Münşeâtı’nda bulunan farklı üslupta yazılmış mektup başlık ve başlangıçlarından örnekler vereceğiz. Örneklerden yola çıkarak mektup başlangıçlarıyla bu başlangıçlardaki farklı anlatım biçimlerini ifade eden üslupla ilgili kelimeleri ele alacağız. Mektup başlıklarında üslup karşılığı kullanılan kelimelerin hangi dilden alındığı, anlamı, sayısı ve özellikleri üzerinde duracağız. Ayrıca söz konusu kelimelerden günümüzde de üslup karşılığı kullanılmaya devam edilenleri olup olmadığını belirlemeye çalışacağız.

Abstract

In various studies of the Old Turkish Literature; some ideas can be found about language and style; however this is not so rich. The meaning of some statements often found at memorials which appraises the style of the poets are not clear enough same as style works. The words that memorial writers use while appraising the poets literary personality and styles draw attention. In the Old Turkish Literature, as well as memorials, there are also literary compositions that include ideas about the style of the written work. The sample of literary compositions explaining letter writing rules are important regarding style works. One of the members of the Old Turkish Literature at 18th century is Tokatlı Ebûbekir Kânî’s literary composition; which includes samples of letters and rules of letter writing. This written work of Kânî’s is interesting since different styles under name Dibace-i Mütenevvi’a is introduced We will give samples of letter titles written in different styles from Kânî’s literary composition in our article. We will analyse the words which explain the starts of the letters and style of explanations with the lead of samples. We will study on title of letters explaining from which language they came from, the meaning of them; the number of them and their characteristics. Also, we will try to find out if there is any of these words still being used instead of style.