“KAN KARDEŞİ”NDEKİ “KAN” SÖZCÜĞÜ- NÜN KÜLTÜREL BOYUTU VE KÖKENİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

An Evaluation on the Word of “Blood” in the Phrase “Blood Brother/Sister”

Özet

Takip edebildiğimiz eski dönemlerden başlamak üzere, Türk kültüründe, “mutlak sadakat” ve “değişmez güven” ifadesi olarak pek çok tören ve bu törenler temelinde geliştirilmiş pek çok dilsel kavrama tanık oluruz. Bu törenlerden biri de “kan kardeşliği”nin ilan edildiği yemin veya ant içme törenidir. Kan kardeşliğinin ilanından sonra Türk diline “kan kardeşi” kavramı da yerleşmiştir. Mutlak bağlılık ve sadakatin hem ilanı hem de uygulanması amacıyla kan bağı olmayan iki kişi tanıkların huzurunda bir araya gelirler. Gerekli hazırlıklar yapıldıktan sonra, bu iki kişi birbirlerinin kardeşi olduklarına ve ebediyen birbirlerine sadık olacaklarına dair yemin ederler. Yemin sırasında çeşitli ritüeller veya uygulamalarla bu bağ mühürlenir. Kan kardeşliği mührü, “kan” gibi hayati öneme sahip bir unsur ile vurulduğu için, içilen bu ant ancak ölümle bozulabilir. Bugün Anadolu’da ve hemen hemen tüm çağdaş Türklerde çok iyi bilinen “kan kardeşliği” nin geçmişi, proto-Türklere kadar gidiyor olmalıdır. Konuyla ilgili yapılan araştırmalar, kan kardeşliğinin kökenini, kan akıtmaya dayalı törenlere dayandırmaktadır. Bu törenlerde, akıtılan kan karşılıklı içilir veya kanatılan vücut bölümleri birleştirilerek kanın karışması sağlanır. Bu şekilde iki yabancının kanı birleşir ve “teklik” gerçekleşir. Bununla birlikte, “kan kardeşliği” kavramını sadece bu törenlere indirgeyerek açıklamak ve “kan” sözcüğünü de bu törenlerde “akıtılan kana” bağlamak doğru olmayabilir. Belki de bu kavramda geçen “kan” sözcüğünün başka bir açıklaması vardır. Bu konuyu daha detaylı ele almak ve varsa başka ihtimalleri de değerlendirmek gerekir. Çalışmamızda, öncelikle, kan kardeşliğinin bir kültürel değer olarak ortaya çıkış süreci ortaya konmuştur. İkinci olarak, “kan kardeşi” öbeğindeki “kan” sözcüğü, karşıladığı kavram temelinde ele alınmış ve bu sözcüğün, insan vücudundaki hayati sıvı anlamına başka bir sözcükten evrilmiş olabileceği değerlendirilmiştir. Bunun için, öbeğindeki kan’ın zaman içinde kaŋ “baba” sözcüğünden kan “hayati sıvı” sözcüğüne doğru evrilmiş olabileceği tezi ortaya atılmıştır.

Abstract

Starting from the ancient times that we can follow, we witness many ceremonies and linguistic concepts developed on the basis of these ceremonies as an expression of "absolute loyalty" and "unchangeable trust" in the Turkish culture. One of these ceremonies is the oath or swearing ceremony in which "blood brotherhood" is declared. After the proclamation of blood brotherhood, the concept of "blood brother" has also rooted in the Turkish language. Two people who do not have blood ties come together in the presence of witnesses in order to both declare and implement absolute devotion and loyalty. After necessary preparations are made, these two people swear that they are each other's brothers and will be faithful to each other forever. During the oath, this bond is sealed with various rituals or practices. Since the seal of blood brotherhood is affixed with a vital element such as "blood", this oath can only be broken by death. The history of the "blood brotherhood" which is well known today in Anatolia and almost all modern Turks must date back to the proto-Turks. Studies on this subject attribute the origin of blood brotherhood to rituals based on bloodshed. In these ceremonies, the shed blood is drunk mutually or the bled body parts are combined to mix the blood. In this way, two foreign blood come together and "unity" occurs. However, it may not be correct to explain the concept of "blood brotherhood" by reducing it only to these ceremonies and to attribute the word "blood" to "blood shed" in these ceremonies. Perhaps the word "blood" in this concept has another explanation. It is necessary to consider this issue in more detail and to evaluate other possibilities, if any. In our study, first of all, the process of emergence of blood brotherhood as a cultural value has been revealed. Second, the word "blood" in the phrase "blood brother" is handled on the basis of the concept it corresponds to, and it is evaluated that this word may have evolved from another word meaning vital fluid in the human body. For this, the thesis is proposed that the blood in the phrase may have evolved over time from the word kaŋ "father" to the word blood "vital fluid".