Türkiye'de Bilgi Edinme Hakkı'nın Yasal Dayanağı-Bilgi Edinme Hakkı Kanunu: 2004-2014 Yılları Arası Uygulama Sonuçlarının Değerlendirilmesi

Legal Ground of Right to Inf ormation Act in Turkey : Evaluations of Imp lementation Results Between 2004-2014

Özet

Kamu yönetiminde şeffaflık uygulamaları ve katılımcı demokrasi anlayışının bir gereği olan BilgiEdinme Hakkı Kanunu, devletin halka açılmasını sağlayan yasal bir düzenlemedir. Bilgi edinmehakkı, demokratik toplumların benimsediği düşünce ve ifade özgürlüğü benzeri özgürlüklerin temelinioluşturduğu gibi, temel hak ve özgürlüklerin kullanılabilmesi açısından da büyük önem taşımaktadır. Buaraştırmanın amacı, kanunun yürürlüğe girdiği 2004 yılından, son istatistiki verilerin raporlandırıldığı2014 yılına kadar gerçekleştirilen uygulama sonuçlarını değerlendirerek, Bilgi Edinme HakkıKanununun Türkiyedeki işleyişine yönelik çıkarımlarda bulunmaktır. Nitel araştırma yöntemlerindenbelge analizi ile gerçekleştirilen araştırmanın verileri Bilgi edinme genel raporları ve bu raporlarayönelik Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı açıklamalarından elde edilmiştir. Araştırma bulguları,2004-2014 yılları arasında yapılan bilgi edinme başvurularının ve söz konusu başvurulardan olumluyanıt alanların sayısının her geçen yıl bir önceki yıla oranla artarak devam ettiğini göstermiştir. Son10 yıllık süreçte bilgi edinme hakkını yasal dayanağı ile birlikte kullanmak isteyen vatandaşların 15milyonu aştığı, diğer taraftan başvurusu reddedilenlerden yargıya itiraz edenlerin de her geçen yıl sayıcaarttığı saptanmıştır. Kurumlar açısından değerlendirildiğinde, Bakanlıklar, Başbakanlık, Valilikler veYüksek Öğretim Kurumunun bilgi edinmek üzere başvurulan kurumlar arasında ilk sıralarda yer aldığısonucuna ulaşılmıştır. 2004 ve 2014 yılları bilgi edinme başvuruları açısından karşılaştırıldığında, elealınan iki yılda en yüksek artışın Yüksek Seçim Kurulu, Sayıştay ve Cumhurbaşkanlığında gerçekleştiğisonucuna ulaşılmıştır. Kişilerin, kendilerini veya kamuyu ilgilendiren bilgilere erişme çabalarınıyansıtan bu durum, Bilgi Edinme Hakkı Kanununa dayalı uygulamaların demokratikleşme süreciaçısından da olumlu yönde değerlendirilebileceğini düşündürmektedir.

Abstract

Right to information act, as a requisite of participatory democracy and transparency applications inpublic administration, is a legal regulation that helps the government go public. Right to informationnot only builds up liberties like freedom of thought and expression that are adopted by democraticcommunities, but also has major importance on using fundamental rights and freedoms. The purposeof this study is to set forth the current functioning of the act in Turkey by evaluating of applicationresults between the 2004, year of inurement and 2014. Data of the study was acquired from GeneralInformation Reports and statements of Grand National Assembly of Turkey. Study findings show that;the number of applications on knowledge acquisitions made between 2004- 2014 and the number ofpeople who got positive responses, are increasingly continuing year by year. Results confirmed that inthe last 10 years period, citizens who want to use right to information on its legal basis have exceeded15 million. On the other hand, it s also determined that the number of individuals whose requests weredeclined and objected to jurisdiction increased every year. When the assessment is made concerningthe institutions, Ministries, Prime Ministry, Governorships and The Council of Higher Educationwere among the top ones that receive information requests. When the comparison is made related tothe information requests between 2004 and 2014, the result is that Supreme Election Board, Court ofAccount and Presidency had the highest increases in the two years of comparison. The situation, whichreflects individuals effort to access to the information about themselves and public, gives rise to the ideathat applications based on Right to Information Act, can be assessed in a positive manner, in terms ofdemocratization process.