Şah İsmail'in eşi taçlı Begüm

Özet

Yavuz Sultan Selim ile Şah İsmail arasında yapılan Çaldıran savaşının önemli tartışma konularından birisi de Şah İsmail’in eşi Taçlı Begüm’ün Osmanlıların eline esir düşüp düşmediği meselesidir. Çünkü bu mesele hem Osmanlı hem de Safevî tarihçileri tarafından utanç, cinsiyet, namus, psikolojik üstünlük gibi kavramların gölgesinde takdim edilmektedir. Osmanlı kaynaklarına göre Taçlı Hanım, savaşta esir edilmiş ve Osmanlı bürokratlarından Tacizâde Cafer Çelebi ile evlendirilmiştir. Safevî kaynakları ise onun esaretinden hiç söz etmezler, birkaç gün kaybolduğunu yazarlar. Osmanlı ve Safevî kaynaklarının karşılaştırmalı incelenmesi sonucunda onun bir - iki gün dahi olsa Osmanlıların eline esir düştüğü; ancak, hemen serbest kaldığı ve Şah İsmail’in yanına döndüğü tespit edilmiştir. Bu yüzden onun Anadolu’da kalması ve Tacizâde Cafer Çelebi ile evlendirilmiş olması ihtimal dahilinde değildir. Şah İsmail döneminde sarayın etkili kişilerinden biri olan Taçlı Hanım’ın, Şah İsmail’in ölümünden sonra da ordu ve bürokrasi üzerinde etkinliği sürmüştür. Ömrünün sonlarında ise gözden düşmüş, haremden çıkarılarak Şiraz’a sürgün edilmiştir. Bu makalede Taçlı Hanım’ın Çaldıran Savaşında esir düşüp düşmediği konusu tartışılmış ve onun biyografisine yer verilmiştir.

Abstract

Another important contoversial issue of the Çaldıran war that took place between Yavuz Sultan Selim and Shah Ismail is whether Tajlu Khanum, the wife of Shah Ismail, was taken as a captive by the Ottomans or not. This issue is presented by both Otoman and Safevid historians in terms of shame, honour, sexuality and psychological superiority. According to Ottoman documents, Tajlu Begum Hanım was taken as a captive and she was made to marry Tacizade Cafer Celebi, one of the Ottoman bureaucrats. As to the Safevid documents, they never mention about her captivity and it is only written that she was lost just for a few days. When Ottoman and Safevid documents are examined comparatively, it is understood that she was taken by Ottoman as a captive at least for a few days but later she was released and she returned to Shah Ismail. So it is impossible that she stayed in Anatolia and was made to marry Tacizade Cafer Celebi. Tajlu Khanum, one of the most influential people in the Palace of Shah Ismail, had a great influence on the Army and bureaucracy even after the death of Shah Ismail. Yet, during the last years of her life, she lost her importance, she was sent out of the harem and was exiled to Shiraz. In this article, the question of whether Tajlu Khanum was taken as captive by the Ottomans or not has been discussed and her biography has been given.