SAFEVİ TARİKATI'NIN SEYİDLİĞİ VE ŞİİLİĞİ MESELESİ

Özet

Şeyh Safiyüddin Erdebili Safevilerin Erdebil tarikatı kurucusu olarak bilinmektedir ve seyyidve Şii olduğu meselesi günümüze kadar açık bir şekilde ortaya konulamamıştır. Bazı tarih- çiler Sünni ve Şafi olduğunu söylerken, bazıları da seyyid ve Şii olduğunu iddia etmişlerdir.Safiyüddin Erdebiliden sonra tarikatın başına geçen oğlu Sadreddin döneminde İbn-i Bezzaztarafından yazılan Safvetüs-safa isimli eserde düzenlenen bir şecerede tarikatın kurucularıseyyid olarak gösterilmişlerdir. Sünni ve Şafi olduklarını söyleyen tarihçiler, Arap olmadık- ları için bunların seyyidliğinin iddia edilemeyeceğini, Türk veya Kürt olabileceklerini söyle- mişlerdir. Ahmed Kesrevi, seyyidlik meselesinin tarikatın ikinci lideri Sadreddin ile birliktebaşladığını, bunun da siyasi hedefler için kullanıldığını söylemiştir. Bu çalışmada tarikatınkurucularının seyyid olduğunu kabul edenlerin dayandığı temel gerekçeler ile seyyidlik me- selesine karşı çıkanların gerekçeleri karşılaştırılmıştır. Şia mezhebinin cari olduğu İran coğ- rafyasında iktidara gelen Safevi Tarikatının amacı, Safiyüddin Erdebiliden başlayarak Şahİsmaile kadar irdelenmiştir.

Abstract

Sheikh Safiyuddin Erdebili is the founder of Erdebil sect in Safavid period and the issue ofbeing a sayyid and Shiite for him has not been explained clearly until today. Some historianssuppose that he is a Sunni and Shafi, some others have claimed that he is a Sayyid and Shii- tes. The founders of the sect have been argued to be Sayyid in one genealogy included in thebook named Savetü s-safa written by Ibn-i Bezzaz during the period of Sadreddin, the son offounder and the leader of the sect after Safiyüddin Erdebili s period. According to historians,the founder of the sect as Sunni and Shafi, it is impossible to agree the idea of their beingSayyid as they are not Arabian. According to them, founders of the sect could be Turkish orKurdish. According to Ahmed Kesrevi, the issue of being Sayyid began in the period of Sad- reddin, the second leader of the sect, and this issue was used for political objectives. In thisstudy, it was tried to compare the main reasons of accepting them to be as Sayyid and rejec- ting the founders of the sect as to be Sayyid. The purposes of Safavid sect in Iran geographyin which the Shiites sect was on the power beginning from Safiyüddin Erdebili to the periodof Shah Ismail were tried to be explained.