Etno-dinsel kimliklerin psiko-kültürel dinamikleri: Türkiye'de alevi kimliği uyanışının duygusal boyutları

Psychocultural dynamics of etho-religious identities: Understanding the emotional dimensions of alevi identity revival in Turkey

Özet

Korku, aşağılanma ve mağduriyet gibi kolektif duyguları etkileyen önemli tarihsel dönemler,kolektif dramlar ve özellikle de olumsuz kolektif deneyimler hakkındaki popüler anlatılar, et-nik ve dini kimlikler üzerine yapılan çalışmaların önemli birer boyutudur. Katliamlar, savaş-lar, büyük çaplı şiddet gösterileri ve aşağılayıcı kolektif deneyimler hakkındaki ortak anlatılarda büyük kimlik gruplarının oluşmasında ve sürdürülmesinde önemli roller oynamaktadır.Etno-dinsel kimliklerinin duygusal etkenleri olan yâd etme ya da yeniden üretme dina-mikleri bu çalışmanın araştırma konusudur. Bu çalışma, keder/mağduriyet, korku ve aşağı-lanma gibi bireysel ve kolektif duyguların birbirleri ile nasıl bir etkileşim içerisinde olduğunuve 1980 sonrası Türkiyesi bağlamında Alevi kimliğinin müzakeresi sürecini nasıl etkilediğiniincelemektedir. Aşağılayıcı deneyimleri konu alan bireysel ve kolektif Alevi anlatıları, yaygınbir şekilde paylaşılan grup anlatıları ve yaşam öyküleri aracılığı ile araştırılmıştır. Bu çalışma;ötekileştirilmiş gruplara ait bireylerin yaşam öykülerindeki dönüm noktalarının, aşağılan-ma, korku, mağduriyet ve öfe gibi bireysel deneyimleri yaygın şekilde paylaşılan kolektiföyküler ile bağdaştırma/yeniden bağlama konusunda önemli bir rol oynadığını savunmak-tadır. Marc Howard Rossun geliştirdiği psiko-kültürel anlatılar ve psiko-kültürel yorum-lamalar kavramları, kolektif duygulara ait Alevi anlatıların analizinde kullanılmıştır. Alevivatandaşların korkularını ve endişelerini somutlaştıran (cisimleştiren) kötü adam örneklerüzerine özellikle yoğunlaşarak mağduriyet hikâye anlatıları incelenmiştir. Bu araştırmayaait kuramsal varsayımlar ve bulgular; Türkiyede ve Irak, Lübnan, Pakistan ve hata Kuzeyİrlanda gibi diğer etnik ve mezhep topluluklarında var olan Alevi toplumlarının kimliklerineilişkin hoşnutsuzluklarının altında yatan sebeplere de ışık tutmaktadır.

Abstract

Popular discourses on signifcant historical episodes, collective dramas and especially thenegative collective experiences that afect the collective emotions such as fear, humiliationand victimhood, are important dimensions of studies on ethno-religious identities. Sharednarratives on massacres, wars, massive scale violence and humiliating collective experiencesplay roles in the formation and the maintenance of large group identities. Te remembran-ce or reproduction of the emotional elements of ethno-religious identities is the researchfocus of this study. Tis study investigates the ways through which the personal and col-lective emotions such as grief/victimhood, fear and humiliation, interact with each otherand infuence the Alewi identity negotiation process within the context of post 1980 Turkey.Alewi personal and collective narratives on humiliating experiences are explored through lifestories as well as widely shared group narratives. Tis study argues that the turning pointsin life stories of the individuals, who belong to the marginalized groups, play significant ro-les in connecting/ reconnecting the personal experience of humiliation, fear, victimizationand anger with the widely shared collective dramas. Marc Howard Ross notions of psycho-cultural dramas and psycho-cultural interpretations are used to analyze Alewi narrativeson collective emotions. Narratives on the victimhood stories are examined with specific fo-cus on the archetypes of villains that embody fears and worries of Alewi citizens