İSKENDERUN İSKELESİ: DOĞU AKDENİZ’DEULUSLARARASI BİR TİCARET LİMANININ İNKİŞAFIMESELESİ (1589-1612)

ALEXANDRETTA PIER: THE ISSUE OF THE EMERGENCE OF AN INTERNATIONAL TRADE PORT IN THE EASTERN MEDITERRANEAN

Özet

Erken modern dönemde coğrafi ve stratejik bakımdan Doğu Akdeniz’in en önemli limanlarından biri olma özelliğini taşıyan İskenderun, uzun süre Halep’te yaşanan canlı ticaret için bir liman olarak hizmet etmiş ise de hayli müddet Trablusşam İskelesi’nin gölgesinde kalmıştır. 16. asrın son yıllarında İskenderun İskelesi özellikle Venedikliler tarafından giderek daha fazla kullanılır olmuş, müteakip asrın ilk yirmi yılında ise Halep’in başlıca iskelesi haline gelmiştir. Bu durum, Trablusşam ile İskenderun arasında uzun süreli bir rekabete yol açmıştır. İskenderun İskelesi’nin Avrupalı devletler tarafından kullanılması zaman zaman merkezi hükümetin müdahalelerine neden olsa da liman, yüzyıl boyunca gelişimini büyük oranda sürdürmüş ve uluslararası ticaret gemilerinin Doğu Akdeniz’deki en gözde iskelelerinden biri haline gelmiştir. Bu makalede İskenderun limanının 16. yüzyıldan itibaren yaşadığı gelişme ve dönüşüm tespit edilerek, Osmanlı yöneticilerinin bu hususta aldığı çelişkili kararların nedenleri sorgulanacaktır. Ayrıca şimdiye kadar kullanılmayan Osmanlı, İtalyan ve Fransız arşiv kaynaklarının yardımıyla, limanın uluslararası ticarete katılımını hazırlayan siyasi, sosyal, diplomatik ve ticari meseleler açıklığa kavuşturulacaktır.

Abstract

Alexandretta, which was geographically and strategically one of the most important ports of the Eastern Mediterranean in the early modern period, served asa pier for trade in Aleppo but it for a long time remained in the shadow of Tripoliport of Syria. In the last years of the sixteenth century, Alexandretta pier wasmostly began to use by Venetians, and it became the main pier of Aleppo in thefirst twenty years of the following century. This led to a long-term rivalry betweenTripoli and Alexandretta. Although the use of pier by European states had sometimes resulted in interventions by the Ottoman government, it had continued itsdevelopment throughout the century and had become one of the most favorite piersof international merchant ships to the Eastern Mediterranean. This article aims todiscuss the transformation and development of Alexandretta pier since the 16th century onwards and to question the reasons for the contradictory decisions of theOttoman administration in this regard. Furthermore, the political, social, diplomatic and commercial issues that would enable the pier to participate in the international trade will be clarified in the light of previously-unutilized archivalsources.