İLKOKUL TÜRKÇE DERS KİTAPLARINDA YER ALAN ÇOCUK EDEBİYATI ÜRÜNLERİNDE TOPLUMSAL CİNSİYET EŞİTSİZLİĞİNE İLİŞKİN BİR ARAŞTIRMA

A RESEARCH ON SOCIAL GENDER EQUALITY THROUGH CHILDREN'S LITERATURE IN THE PRIMARY SCHOOL TURKISH BOOKS

Özet

Toplumsal cinsiyet eşitsizliği kavramı; eğitime erişim ve eğitsel eşitlik açısından ders kitaplarında kimi zaman açık iletilerle kimi zaman da farklı örtük (gizil) süreçlerle varlığını devam ettirmektedir. Bu çalışmanın amacı 1. ve 4. sınıflar Türkçe ders kitaplarında yer alan çocuk edebiyatı ürünlerinde toplumsal cinsiyet eşitsizliğini besleyen düşünme biçimlerinin varlığını ortaya koymaktır. Nitel araştırma modelinin benimsendiği bu çalışmada verilerin toplanması sürecinde doküman analizi yönteminden yararlanılmıştır. Amaçsal örnekleme yönteminden yararlanılarak 2016-2017 eğitim öğretim yılı kapsamında okutulan 1. ve 4. sınıflara ait dört Türkçe ders kitabı örneklem olarak ele alınmıştır. İçerik analizi yöntemiyle veriler görsel ve görsel olmayan yapılar üzerinden; cinsiyetin görülme sıklığı, mesleki dağılım, aile içi iş bölümü, toplumsal cinsiyet ve duygusal özellikler, toplumsal cinsiyet ve görünüm, toplumsal cinsiyet ve kullanılan dil, cinsiyetin işlenmediği metinler kapsamında analiz edilmiştir. Cinsiyetin görülme sıklığı açısından, hem görsellerde hem metinlerde erkeklerin kadınlara oranla daha fazla yer aldığı görülmüştür. Metinlerin ortalama %30'luk bir kısmının ise cinsiyet belirtmediği tespit edilmiştir. Kadınlar erkeklere oranla daha az meslek çeşidi ile kitaplarda yer almaktadır. Aile içi iş bölümü ve cinsiyet arasındaki ilişkiye bakıldığında, kadın ve erkek iş bölümü konusunda farklara rastlanıldığı görülmektedir. Kitaplarda cinsiyetin dış görünümü diğer alanlara göre daha homojen bir dağılım göstermiştir. Kitapların genelinde cinsiyetçi ifadeler kullanılmamaya özen gösterildiği tespit edilmiştir. Kadın ve erkeklere atfedilen kişilik özelliklerinin geleneksel kalıplaşmış modellerin dışına çıkamadığı görülmüştür. Çalışmanın sonucunda ders kitaplarında yer alan cinsiyetçilik ekseninde kırılmalar görülse de; erkek üstünlüğüne dayalı hegomonik söylemin var olduğunu söylemek mümkündür

Abstract

The concept of gender inequality can show its existence explicitly and implicitly ways in the textbooks which can be evaluated as an important sub-component of education within the context of education access and equality. The purpose of this study is to reveal gender inequality in the children's literature products in the 1-4th class Turkish language teaching textbooks. In this study, qualitative research model was adopted and document analysis was used in the process of data collection. The objective sampling method was used and four Turkish text books belonging to 1-4th classes which were taught within the academic year of 2016-2017 were taken as sample. Content analysis was done through visual and non-visual methods; textbooks were analyzed in terms of the incidence of gender, occupational distribution, family housework division, gender and emotional characteristics, gender and appearance, gender and language used, gender-free texts. In terms of the incidence of sex, it is seen that men are more involved in both images and texts than women. Approximately 30% of the texts have not been found to have a specific gender. Women are in the books with less occupational types than men. When we look at the relationship between domestic work division and gender, there are differences in the male and female work divisions. In books, gender outward appearance was more homogeneous than other areas. It has been determined that in books writers have been careful not to use sexist expressions. It has been seen that the personality traits of men and women cannot go beyond tradition. As a result of the study, even if there is a break in the axis of sexism in the textbooks, it is possible to say that there is a structure based on male supremacy