5. SINIF ÖĞRENCİLERİNİN SÖZLÜK İHTİYACI VE ORTAOKUL SÖZLÜKLERİ

Özet

Öğrenciler, dil eğitimi esnasında başta anlam olmak üzere kelime ile ilgili heceleme, telaffuz, çekimleme, eşdizimlilik, karşıt veya eş anlam gibi pek çok husus için sözlüğe başvurma ihtiyacı hissedebilirler. Bu ihtiyaç, dil eğitiminin planlamasına uygun olarak sınıftan sınıfa farklılık gösterir. Bu yüzden öğrenci sözlükleri, hitap ettikleri yaş grubunun (sınıf düzeyinin) ihtiyaçları dikkate alınarak hazırlanan özel kaynaklardandır. Bu araştırma Türkiye'de okul sözlükleri hazırlanırken öğrenci ihtiyaçlarının dikkate alınıp alınmadığı ve kullanıma sunulan sözlüklerin ihtiyaçları karşılayıp karşılamadığının belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Ancak araştırma, 5. sınıf öğrencilerinin sözlük ihtiyaçları ve onların kullanabileceği sözlükler ile sınırlandırılmıştır. Öğrencilerin ihtiyaçları belirlenirken 5. sınıf Türkçe dersi etkinlikleri ve Türkçe Öğretim Programındaki kazanımların doküman analizlerinden yararlanılmıştır. Burada tespit edilen ihtiyaçların bir listesi (kontrol listesi) yapılmış ve öğrencilerin kullanımına sunulan sözlüklerin bu ihtiyaçlara cevap verebilirliği araştırılmıştır. İnceleme neticesinde 5. sınıf öğrencilerinin ütüncül yapıda alfabetik ve eş seslileri ayrı maddeler halinde düzenleyen, parçacıl yapıda kelimenin anlamını, türünü, eş ve zıt anlamlısını, birden çok anlamı varsa yan, mecaz ve terim anlamlarını, çağrıştırdığı diğer kelimeleri ve örnek kullanımını gösteren tanıklamaları içeren bir sözlüğe ihtiyaç duydukları ortaya çıkmıştır. Ancak hâlihazırda onların kullanımına sunulan ortaokul sözlükleri, bu sözlüksel unsurların çoğunu içermemektedir. Bu yüzden öğrencilerin ihtiyaçlarını karşılamaktan uzaktır. Dersin müfredatı, kazanımlar ve hedef söz varlığı dikkate alınarak sınıf temelli sözlükler hazırlanmalıdır

Abstract

During language education, students may feel the need to apply to dictionaries for a number of things mainly related to vocabulary, such as meaning, spelling, pronunciation, conjugation, collocation, antonym or synonym. This need differs from grade to grade according to the planning of language education. Therefore, student dictionaries are special works prepared considering the needs of the age group (class level) they are concerned with. This study has been carried out to determine whether students’ needs are taken into consideration in Turkey and whether the provided dictionaries meet the needs. However, the research is limited to 5th grade students and the dictionaries they might use. While students’ needs are determined, fifth grade students’ Turkish lesson activities and document analysis of learning outcomes of Turkish curriculum were used. A control list was prepared for the needs and it was searched whether the dictionaries made available for students’ needs meet the necessities. As a result of the analysis, it becomes evident that fifth grade students need a dictionary organized alphabetically with heteronyms in separate items and showing meanings of the words, their types, synonyms and antonyms, connotations, figurative and term meanings, other words they connote, sample usages and illustrations in microstructure. However, existing secondary school dictionaries do not contain most of the lexicographical elements. Therefore, these dictionaries are far from meeting the needs of students. Dictionaries should be prepared based on course curriculum, learning outcomes and target vocabulary