Dergiler / Türkiye Jeoloji Bülteni / 2017 / Cilt: 60 - Sayı: 1
Doğu Anadolu'daki Obsidiyen Kaynak Alanlarının Belirlenmesinde Jeomorfolojik ve Volkanolojik Göstergelerin Önemi
- Sayfa
- 49–61
- DOI
- —
Özet
Arkeolojik kazı alanlarında bulunan el aletlerinden anlaşıldığı üzere Doğu Anadolu Bölgesi volkanik alanlarına ait obsidiyenler tarih öncesi dönemlerde ticareti yapılarak çok geniş alanlara yayılmıştır. Bu nedenle Doğu Anadolu Bölgesi'nde obsidiyenin yayılımı ve volkanik-jeomorfolojik özellikleri ile alakalı bir çalışma yapmak önemlidir.Bu çalışmada, Doğu Anadolu Bölgesi volkanik alanlarında jeomorfolojik ve jeolojik yaklaşımla yapılan arazi çalışmalarından örnekler verilerek obsidiyen kaynaklarının belirlenmesinde volkanolojik ve jeomorfolojik göstergelerin öneminden bahsedilmiştir. Obsidiyenin temel özellikleri (renk, doku, dayanıklılık, sertlik vb), hammadde olarak varlığı, miktarı ve ulaşılabilirliği volkanik ve jeomorfolojik süreçler ile yakından ilişkilidir. Örneğin; obsidiyenin kimsayal ve fiziksel özellikleri büyük oranda volkanizmanın kontrolü altında belirmektedir. Obsidiyenin yüzlek alanlarının yayılımında ve oluşum tiplerinde (dom, dayk, akma, vb) magmatik süreçler önemli rol oynar. Volkanik bir masif içindeki obsidiyenin bulunması volkanizma sonucudur ancak daha sonra aynı alan içinde varlığını sürdürmesi tamamen aşınma süreçlerinin türüne ve şiddetine de bağlıdır. Volkanik topografyanın evrimi obsidiyenin hammadde olarak bulunup işlenip kullanılmasında önemlidir. Şöyle ki volkanik alanda oluşan sonraki volkanik faaliyetler ve erozyon süreçleri obsidiyenin fosilleşmesine veya tamamen aşınıp tahrip olmasına neden olabilir. Ayrıca bu çeşit bir etki ikincil kaynakları olarak bilinen kolüvyal veya alüvyal malzeme içindeki obsidiyen varlığını ve oranını da değiştirir.
Abstract
As understood from the artifacts found in the archaeological excavation areas, the obsidian belonging to the volcanic areas of the Eastern Anatolian Region spread to a very wide area by being traded in prehistoric times. For this reason, it is important to carry out a study on obsidian diffusion and volcanicgeomorphological features in the Eastern Anatolia Region.In this study, the importance of volcanological and geomorphological indicators in the determination of obsidian sources is given by examplifying field studies with geomorphological and geological approaches in the volcanic areas of Eastern Anatolia RegionThe basic characteristics of obsidian (color, texture, durability, hardness, etc.) presence, quantity and availability as raw materials are closely related with volcanic and geomorphological processes. For example; The chemical and physical properties of the obsidian appear largely under the control of volcanism. Magmatic processes play an important role in the spread of the obsidian surface areas and in the formation types (dom, dyke, flow, etc.). The presence of obsidian in a volcanic massif is the result of volcanism, but at the same time, its continuation in the same area later also depends on the type and severity of the entire erosion process. Namely, the next volcanic activity and or erosional processes in the volcanic area may cause the obsidian to fossilize or be completely eroded and destroyed. In addition, this kind of effect also changes the presence and proportion of obsidian in the colluvial and alluvial material known as secondary sources on the area.