Türkiye Selçuklularında Iktâ‘

Özet

Büyük Selçuklu Devleti’nin Anadolu şubesi olması hasebiyle bu devletin siyasî geleneği üzerine inşa edilen Türkiye Selçuklu Devleti de ıktâ‘ sistemini uygulamıştır. Ancak devletin idarî ve askerî yapılanmasının temelini teşkil Türkiye Selçuklu ıktâ‘ı, birçok bakımdan Büyük Selçuklu ve sair Yakın Doğu devletlerinden farklı olup, kendine has özellikler taşır. Kendisinden önceki Müslüman Türk devletlerine göre daha merkeziyetçi bir yapıya sahip olan Türkiye Selçuklu Devleti, ıktâ‘ sistemini de bu yapıya uydurmuş ve söz konusu sistemi başarılı bir şekilde uygulamak suretiyle idarî ve askerî mekanizmanın düzenli bir şekilde işlemesini sağlamıştır. Feodal parçalanmaların önüne geçmek için ıktâ‘lar küçültülmüş ve ıktâ‘ arazilerinin idarî ve askerî idarecilerinin yetkileri sınırlandırılmıştır. Bu durum, idarî olduğu kadar askerî bakımdan da devletin hızla merkeziyetçi bir yapıya bürünmesini sağlamıştır.

Abstract

Anatolian Seljukids as a heir of the Great Seljukids executed the system of iqta. Military and administrative structure of the state was based on the iqta which differs from those of the Great Seljukids and other Near Eastern states and has its own characteristics. Anatolian Seljukids had a more centralist structure than previous Islamic Turkish states and thus adopted more centralist iqta system. By means of this Anatolian Seljukids run the administrative and military mechanism properly. To prevent feudal partition sizes of iqtas were decreased and authority of iqta owners in military and administrative fields was limited. This situation was resulted in a more centralist government with respect to military and administration.