Dîvânü lûgati’t Türk’te giyim-kuiam ve süslenme ile ilgili sözvarlığı ve bu sözvarlığının tematik incelenmesi

The vocabulary of dress and finery in dîvânü lûgati’t turk and its thematical investigation

Özet

Bir dilin sözvarlığı, o dili kullanan toplumların maddî ve manevî özelliklerini yansıtması bakımından önemlidir. Kültürel ortam, coğrafî konum, diğer toplumlarla ilişkiler, siyasî ve ekonomik yapı gibi özellikler yalnızca toplumu değil dilini de etkiler. Denilebilir ki bir toplumun özellikleri dilinden bağımsız değildir; bu nedenle bir toplumun belli bir tarihteki özelliklerini öğrenmek, o toplumun diliyle üretilmiş her türlü sözlü ve yazılı kaynağa ulaşmak ve bu kaynakları kapsamlı çalışmalarla incelemekle mümkün olabilmektedir. Kaşgarlı Mahmûd‟un 11. yüzyılın sonlarında yazdığı, Türkçenin bilinen ilk sözlüğü olan Divânü Lügati‟t Türk kuşkusuz bu tür bir çalışma için zengin bir kaynak durumundadır. Bu çalışmada Divânü Lügati‟t Türk‟te geçen giyim-kuşam ve süslenmeyle ilgili sözvarlığının bir araya getirilmesi amaçlanmaktadır. Sözcükler sınıflandırılıp belli başlıklar altında (Giysi ile ilgili sözler; Kumaş-deri-iplik ile ilgili sözler; Takı adları; Süs-süslenme ile ilgili sözler) tematik olarak sunulmuştur.

Abstract

The vocabulary of any language is important in terms of reflecting the spiritual and material characteristics of the society which uses that language. The features such as cultural environment, geographical location, relationships with other societies, political and economic structure not only affect the society but also its language. It can be said that the characteristics of any society are not independent from its language. Therefore learning the charesteristics of any language in a particular time may be possible by both reaching all kinds of oral and written sources created by the language of its society and invastigating those sources by comprehensive studies. The Divânü Lügati‟t Türk, the first known Turkish dictionary, which was written by KaĢgarlı Mahmûd at the end of the 11th century is undoubtedly a rich work for a such study. In this paper, it is aimed to collect the vocabulary of dress and finery. The words are classified and presented thematically under certain titles as the words related to dress, fabric-leather-spinning and finery.