19.YÜZYIL SONRASI DOKUNAN SİVAS HALISI DESENLERİNDE BİTKİSEL MOTİFLER ve ÖZELLİKLERİ

Features of Herbal Motifs in Patterns of Workshop Type Sivas Carpets after 19th Century

Özet

Süslemeyi oluşturan motiflere, yapıldığı dönem, kişi ve amaca göre çeşitlianlamlar yüklenmiştir. Başta çiçekler olmak üzere birçok bitkisel motifin insanruhundaki güzeli yansıtmak için her türlü sanat eserinde kullanıldığıgörülmektedir. Bitkisel motiflerin en çok kullanıldığı Türk el sanatlarından biride halıcılıktır. Geleneksel olarak iyi kalite el dokuması halıların dokunduğu illerarasında Sivas’da yer almaktadır. Sivas’ta el dokuması halılar geleneksel veatölye tipi olmak üzere iki grupta dokunmaktadır. Sivas halı ve desenlerininkorunması ve yeniden yaşatılmasına yönelik olarak yapılan bu çalışmada; SivasYarı açık Ceza ve İnfaz Kurumu desen deposunda bulunan Atölye tipi Sivashalılarına ait 50 adet sicil (desen) incelenmiştir. Desen paftalarının taramasıyapıldıktan sonra, Booria Carpet designer programında yeniden düzenlenerek,dokunabilir halı deseni haline getirilmiştir. Desenlerde en çok kullanılan bitkiselmotiflerin özellikleri belirlenerek, anlamları açıklanmıştır. İncelenen desenlerin%80’inde bitkisel motifler kullanılmıştır. Toplamda kullanılan 24 farklı bitkiselmotif içerisinde en fazla, hayat ağacı, rumî, şeşberk, hatayi, goncagül, penç gibiüsluplaşmış bitkisel motifler, en az ise; ananas, nar gibi meyve motiflerininkullanıldığı, Sivas atölye tipi halıların özelinde elde edilen sonuçlar olmuştur.

Abstract

The motifs that make up the decorations have various meanings according to the period person and purpose. Many floral motifs, especially flowers, appear to be used in all kinds of works of art to reflect the beauty of human psyche. One of the most used Turkish handicrafts of herbal motifs is carpet. Sivas is one of the cities that good quality hand-woven carpets are woven traditionally. Handwoven carpets are woven in Sivas in two groups, traditional and work shop type. In this work, which is done for protection and renewal of Sivas carpets and designs, 50 pieces of Sivas carpets designs taken from pattern store in Sivas Semi-open Prison and Penal Institution were examined. After the pattern pages were scanned. They were rearranged with Boria carpet designer soft ware and transformed in to weavable patterns. The characteristics of the most used plant motifs in the designs are determined and their meanings are explained. Herbals motifs were used in 80% of the designs examined. It is concluded that most used herbals motifs are life tree, rumî, şeşberk, leaf, hatayi, goncagül, penç, the fruit motifs such pine apple and pomegranate are least used motifs in 24 different herbal motifs in total on Sivas workshop type carpets.