KAMU YÖNETSEL TEFTİŞ VE DENETİM SİSTEMİ VE YENİDEN YAPILANMASI

Özet

Türkiyede kamu yönetsel teftiş ve denetim sistemi Osmanlı idari sisteminin devamı şeklinde gelişmiştir. Cumhuriyet döneminin köklü denetim birimlerinin 19. yüzyılın son çeyreğinde oluştuğunu söylemek mümkündür. O dönemde oluşturulan idari yapılar Cumhuriyet dönemine aktarılarak geliştirilmiştir. 2004 yılına kadar yönetsel denetim sisteminin kahir ekseriyeti itibariyle teftiş kurullarından oluşturulduğu görülmektedir. Bu tarihe kadar olan süreçte kurulan müstakil kamu kurumlarında teftiş kurulu oluşturulması, standart hale gelmiştir. Ancak bu tarihten sonraki süreçte teftiş kurullarının varlıkları tartışmalı bir duruma gelmiştir. 2004 yılından itibaren yeniden yapılandırılan kamu kurum ve kuruluşlarında teftiş kurullarının yapısının değiştirildiği, denetim birimlerinin isimlerinde, denetim elemanlarının unvanlarında ve yetkilerinde farklılıkların ortaya çıktığı, denetimle ilgili kamuoyunda bu hususların sorun olarak algılandığı görülmektedir. 2004 sonrası diğer önemli bir gelişme de, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile KİTler dışındaki kamu kurum ve kuruluşlarında iç denetim birimi kurulmasının zorunlu hale getirilmesidir. Ancak bu birimler fonksiyonel olmaması, görev ve yetki alanları bakımında diğer denetim birimleri ile sıkıntılar yaşaması, kamu yönetimiyle uyuşmazlık yaşaması gibi bir çok hususta eleştirilmiştir. 1940lı yıllardan itibaren kamu yönetsel denetim sisteminde, kamu yönetimini inceleyen uzmanlar/kurumlar tarafından, denetim birimlerinin yapılanmasından işleyişine, denetim elemanlarının işe alınmasından yetiştirilmesine, denetim anlayışına kadar geniş bir yelpazede sorunlar tespit edilerek çözümler üretildiği görülmektedir. Günümüzde de bu sorunların devam ettiği, yukarıda kısmen belirtildiği üzere denetimle ilgili kamuoyunda kabul görmektedir. Bu makalede, yönetsel denetim sisteminin en önemli unsurları olan teftiş ve denetim birimlerinin sorunları ve bu sorunlara getirilen çözüm önerileri, tarihsel boyutu ve uluslararası uygulama örnekleri de dikkate alınarak incelenmiştir.

Abstract

The system of the administrative inspection and control in Turkey has been improved as a continue of Ottoman system. It is possible to say that the fundamental control units of the Republic period was formed in the last quarter of 19 th century. It seens that the administrative control system was mostly constituted by the inspection board until 2004. In this process it was standard that an inspection board was constituted in a separate public institution. After 2004 the beings of the inspection board are contentious. It is observed that the structures of the inspection board are changed, that there are some differences in the names of control units, in the title of the control personnels and their authorities, and that these matters are perceived as a problem by related public view in reformed public commission and organization. There is an other important improvement after 2004, it became compulsory to constitute an internal control unit in the public comissions and organizations excluding KİT by 5018 law. But this unit were criticized because of being not functional, that they lived problems with the other control units about the areas of duties and authorities and disagreement with public administration. It is observed that solutions are detected and produced on the function and the structure of the control units, engaging and educating of the control personnels, and control approach in the system of the public administrative after 1940 s. And those problems continue today, too. In this article, the most important elements of the inspection and control of the problems and solutions brought to these problems of administrative control system , were examined by considering the historical dimension and international practices.