DOKTRİN VE TAHKİM KARARLARI BAĞLAMINDA YABANCI YATIRIMLARIN KAMULAŞTIRILMASI HAKKINDA BİR DEĞERLENDİRME

Özet

mülkiyete kamu gücü kullanılmak ve karşılığı ödenmek suretiyle yapılan bir müdahaledir. Mülkiyet hakkının bireyin temel hak ve özgürlüklerinden biri olmasının yanı sıra özellikle uluslararası yatırım uyuşmazlıkları bağlamında da kamulaştırma uygulamalarının önemli bir yer tuttuğu gözlemlenebilmektedir. Özellikle yabancı yatırımların yatırımcının tabi olduğu devletin ulusal ekonomisine yaptığı katkı dikkate alındığında, devletlerin diğer ülkelerde yatırım yapan yatırımcılarını koruma güdüsü içerisine girmesi doğaldır. Bu kapsamda devletler arasında pek çok ikili ve çok taraflı yatırım anlaşmaları akdedilmiş ve bu anlaşmalarda yatırımcının yatırımlarına hangi durumlarda el atılabileceğine dair genel düzenlemelere yer verilmiştir. Kamulaştırma işleminin hukuka uygunluğu, ülkeler arasındaki çift taraflı veya çok taraflı anlaşmalar, hukukun genel ilkeleri ve kamulaştırmayı gerçekleştiren devletin iç hukukuna göre belirlenmektedir. Öte yandan günümüzde, doğrudan doğruya kamulaştırma usulüne dayanılarak yapılan kamulaştırma işlemlerinin yerini büyük ölçüde dolaylı kamulaştırma olarak adlandırılan işlemler almıştır. Dolaylı kamulaştırma kavramı, devletlerin iç kanunlarına uygun bir kamulaştırma usulünün yürütülmemesinin veya doğrudan doğruya bir el atmanın söz konusu olmamasına karşın yabancı yatırımcının yatırımları üzerinde kamulaştırmaya benzer sonuçlar doğuran işlemleri veya düzenlemeleri ifade etmek için kullanılmaktadır. Uluslararası mahkeme kararları incelendiğinde, söz konusu uygulamaların da kamulaştırma olarak değerlendirildiği ve bu husus dikkate alınarak karar verildiği anlaşılmaktadır. Öte yandan, devletlerin kendi ülkesi içerisinde egemenlik haklarından kaynaklanan düzenleme yetkileri olduğunu inkar etmek mümkün değildir. Bu sebeple, ev sahibi devlet tarafından yapılan düzenlemenin hangi durumlarda düzenleme işlemi ve hangi durumlarda ise dolaylı kamulaştırma teşkil ettiğinin tespiti büyük önem arz etmektedir. İşbu çalışmada kamulaştırma kavramı Türk hukuku ve uluslararası yatırım hukuku kapsamında ele alınmış, hakem kararları ile doktrinde yer alan görüşler doğrultusunda devlet tasarruflarının hangi şartlarda kamulaştırma olarak değerlendirildiği ve söz konusu tasarrufların hukuka uygunluğu için aranan şartlar incelenmiştir.

Abstract

Expropriation is an intervention toone of the most fundamental elements of market economies, private property, by using public forcein return of the true value of the property. . Aside fromproperty being a fundamental right of an individual, expropriation practices have an important place especially in the context of international investment disputes. Considering the contribution of foreign investments to the national economy of the state which the investor is subject to, it is natural for states to have an incentive to protect their investors who invest in other countries. For the sake of protection of foreign investment, many bilateral or multilateral investment agreements have been signed between states and these agreements contain general regulations on the conditions for the complianceof expropriation to law. The legality of the expropriation depends on the bilateral or multilateral agreements between countries, the general principles of law and the domestic law of the host state. On the other hand, today, direct expropriation has largely been replaced by transactionsso-called indirect expropriation. With indirect expropriation, although no expropriation proceedings havebeen carried out pursuant to the local law and the assets are seized by the government directly, certainarrangements and transaction are conducted resulting in similar consequences. In the international court and tribunal decision, it can be seen that the aforementioned practices are also considered as expropriation. On the other hand, it is not possible to deny that states have regulatory powers arising from their sovereign rights within their own country. For this reason, it is of great importance to determine in which cases the transactionsmade by the host state constitute a regulation and in which cases they constitute indirect expropriation. In this study, the concept of expropriation is discussed in terms of Turkish and international investment law. An evaluation is made regarding on what conditions a state proceeding can be considered as expropriation and the conditions of le