ALİ ABBAS MÜZNİB'İN ESERLERİNDE ROMANTİK TAVIR1

Özet

Ali Abbas Müznib, Azerbaycan edebiyatının Batılı etkiler çerçevesinde yeni bir form kazanmaya başladığı 1900lü yılların başında gerek manzum gerekse mensur eserleri ile adından söz ettirmiş öncü şahsiyetlerdendir. Gazetecilik yönü ile de tanınmış olan yazar, özellikle dinî ve millî konulardaki hassasiyeti ile dikkatleri çekmiş, bu nedenle takibata uğramış, sürgün edilmiş ve ne yazık ki pek çok dava arkadaşı gibi, Stalinin kurbanı olmaktan kendini kurtaramamıştır. Müznibin sanatı genel olarak değerlendirildiğinde şairin içerik olarak Türklükve İslamlık olmak üzere iki temel kavram üzerine odaklandığı görülür. Dil, üslup söylem ve tavır açılarından ise eserlerinde romantik bir bakış açısı hakimdir. Bu nedenle kendisi Sovyet yıllarında Marksist yazarlar tarafından mürtece romantiklerarasında gösterilmiş, unutturulmaya çalışılmıştır. Şüphesiz ki Müznibin bu şekilde tanımlanmış olmasının en önemli nedeni, şiir ve makalelerinde karşımıza çıkan milliyetçi ve muhafazakâr tavır, İslamcı ve Türkçü söylemlerdir. Ancak bu tavır yalnız mürteci romantiklere has bir nitelik olmayıp neredeyse bütün romantik yazar ve şairlerin eserlerinde görülmektedir. Yazarı diğer romantiklere nispetle farklı bir konuma taşıyan asıl unsur ise çalış- malarındaki çok yönlü bakış açısıdır. Müznib özellikle din istismarına karşı mü- cadele verirken aynı zamanda dinî akideyi güçlendirme gayreti içerisinde bilimsel çalışmalara yönelmiş olması ile sadece realistlerden değil, mütereqqi romantikolarak bilinen isimlerden de ayrılır

Abstract

Ali Abbas Müznib, who wrote both prose and verse, was one of the leading literary figures in Azerbaijan at the beginning of the 19th c. when the western forms and genres became to be known and used in Azerbaijani literature. Müznib, being a journalist, often wrote about religious and national issues which led to his prosecution and exile; he eventually became a victim of Stalin s regime. Müznib s works mainly dwelt on the themes of Turkishness and Islam . He had a romantic attitude in terms of language, style and discourse. That particular attitude made him cited among mürtece romantics by Marxist writers who tried to undermine his influence. Müznib s nationalistic and conservative attitude, the Islamist and Turkist discourse in his poems and articles defined him for his contemporaries. However that particular attitude was not specific to mürtece romantics but prevalent among almost all romantic authors and poets. What distinguished him from other romantics was his versatile point of view in his works. Müznib differed from not only realists but also from mütereqqi romantics as he concurrently fought abuse of religion and wrote about what real religion was.