Dil Felsefesi-I: Türkçede Emir KipineDilbilimsel Bir Yaklaşım

Özet

Bu çalışmada Türkçenin emir kipi çekiminde kullanılan biçimbirimler dilbilimdeki sıklık, ekonomi (en az çaba yasası) ve erozyon ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmiştir. Emir kipi çekiminde kullanılan biçimbirimler, Türkçedeki diğer kip/zaman ekleriyle kip ve kişi özellikleri bakımından karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Bu değerlendirmede özellikle emir kipinin ikinci teklik kişi çekimindeki sıfır biçimbirimli yapı üzerinde durulmuştur. Araştırma çerçevesinde öncelikle Türkçedeki emir çekimiyle ilgili görüşlere yer verilmiş, ardından emrin insan hayatındaki yerine dikkat çekilmiştir. Daha sonra ise Türkçenin tarihî ve çağdaş yazı dillerindeki emir çekiminin tablosu verilmiş ve buradaki verilerin dilbilimdeki sıklık, ekonomi ve erozyon ilkeleri çerçevesinde değerlendirmeleri yapılmıştır. Çalışmanın sonunda emir kipi çekiminde dünya dillerinde bazı eğilimlerin olduğu görülmüştür. Türkçenin de dahil olduğu bir grup dünya dilinde emir kipi ikinci teklik kişi çekiminin sıfır biçimbirimli bir yapısının olduğu ve ayrıca pek çok dünya dilinde de emir kipinin ikinci teklik kişi çekiminin diğer kip/zaman çekimlerine göre dil kullanımı açısından daha ekonomik olduğu görülmüştür. Bunların da dilin oluşumu, gelişimi ve felsefesi açısından önemli veriler içerdiği anlaşılmıştır.

Abstract

Morphemes used in imperatives in Turkish were evaluated in terms of frequency,economy (least effort law) and erosion principles in linguistics in this study. The morphemes used in imperatives were examined comparatively with the othermood/tense suffixes in Turkish in terms of mood and person properties. This studyespecially emphasized the zero morpheme in the second-person singular of theimperatives. In this research, firstly, opinions about the imperatives in Turkishwere analyzed and then the place of imperatives in human life was drawnattention. Then, the table regarding imperatives in the historical and modernwritten languages of Turkish was presented and the data here were evaluatedwithin the framework of frequency, economy and erosion principles in linguistics. The results of the study showed that there are some tendencies in worldlanguages in imperatives. In addition, it was observed that in a group of worldlanguages including Turkish, the imperative second-person singular inflection hasa zero morphome structure, and in many world languages, the imperativesecond-person singular inflection is more economical in terms of language usethan other mood/tense inflection. It was understood that these includedimportant data in terms of language genesis, evolution and philosophy.