İran Türkmen Şairi Naz Muhammet Pakga ve Rubaileri

Özet

Naz Muhammet Pakga, İran Türkmen edebiyatının gelişim sürecinde, şiire kattığı yeni imgeler ve kökünü Türkmensahra topraklarından alan söylem gücü ile özel bir yere sahiptir. Pakga, şiirlerini Türkmen edebiyatının yazı dili ve İran sahası Yomut ağzının özelliklerini harmanlayarak meydana getirmiştir. Özellikle rubai tarzında yazdığı şiirleri ile ünlüdür. Türkmen edebiyatının söylem gücünü ve anlam zenginliğini gösteren bu şiir şekli, klasik edebiyattaki rubailer ile içerik ve tarz açısından benzerlik göstermesine karşın vezin ve kafiye örgüsü incelendiğinde halk edebiyatının mâni kalıbı ile örtüşmektedir. Şairin, Türkmen Türkçesi eserlerin Farsçaya kazandırılmasına ilişkin yenilikçi fikirleri etrafında ortaya koyduğu çeviri faaliyetleri ise yakalandığı ölümcül hastalık dolayısıyla erken yaşta vefat etmesinden ötürü maalesef yarım kalmıştır. Ancak onun Türkmen dili ve edebiyatına katkıları bunlarla sınırlı değildir. Şairliğinin yanı sıra bir gazeteci-yazar olan Pakga, çeşitli dergi ve gazetelerde araştırma yazıları ve çevirileri ile Türkmensahra’daki edebî fikir hareketlerine de katkı sağlamıştır. O, Gülistan-ı İran gazetesi için hazırladığı “Alaçık” adlı sayfada ilk kez İran’da bir gazeteye Türkmen Türkçesi manşet atarak ana dilinde gazetecilik yapmanın yapı taşını da atmıştır. Bu çalışmada, kendisinden sonra gelen birçok şaire şiirleri ile öncülük eden İran Türkmen edebiyatının usta ve ileri görüşlü şairi Pakga’nın hayatı, eserleri, edebî kişiliği ve 100 rubaisinin yer aldığı Söycek Bolsaň… adlı eserine dayanılarak işlediği konular, dil ve imla özellikleri hakkında tespitler ortaya konulmaktadır.

Abstract

Naz Muhammet Pakga has a significant place in Iran Turkmen litareturebecause of his contribution to poetry and his strong speech abilityrooting from Turkmensahra territory. Pakga wrote his poems combiningwritten language of Turkmen literature and Yomut dialect. He is especiallyfamous for his poems in rubaie form. Although this poem form, whichshows the power of speech and the richness of Turkmen literature, has similarcontent and style with the rubaie in classical literature, it has similarrhythm and rhyme structure with folk poems.His innovative plans and studies about translating his work to Persianremained half-finished due to his early death. But his contribution toTurkmen language and literature was more than that. In addition to beinga poet, he was also a writer-journalist. He made translations, wrote andmade studies for various magazines and journals contributing to Turkmenliterary movements. He was the first one to write headline in TurkmanTurkish in a journal (a page named Alaçık published in Gülistan-ı Iranjournal) in Iran and he was the one who laid the foundation of journalismin mother tongue in Iran.In this study; themes of his work, properties of his language and spellingare analyzed depending on Pakga’s life, works, literary personality