Kafkas İslam Ordusu'nun Azerbaycan ve Dağıstan harekâtı

Özet

Osmanlı Devleti, Birinci Dünya Savaşı’nın son aylarında (1918) hem iç kaynaklarını tüketmiş hem de Ortadoğu’da önemli yenilgiler alarak Anadolu’ya doğru çekilmiştir. Rusya’da, 1917 Bolşevik İhtilalı’nın ortaya çıkardığı şartlar sonucu savaştan çekilmiş ve İttifak Devletleriyle Brest-Litovsk Antlaşmasını imzalamıştır. Bu gelişmeler üzerine Osmanlı Devleti, Doğu Anadolu’da kaybettiği toprakları geri alma imkânını elde etmiştir. Ruslardan boşalan Türk topraklarını Ermenilerin işgal etmesi üzerine, Osmanlı 3’üncü Ordusu 1918 Şubat ayından başlayarak, doğu harekâtını düzenlemiş ve Batum dâhil Doğu Anadolu topraklarını kurtarmıştır. Bunun üzerine Kafkasya ve Azerbaycan’a çekilen Bolşevik ve Ermeni birleşik kuvvetleri, yüzyıllardır bu bölgelerde oturan Türk/İslam topluluklarına karşı sindirme ve katliama girişmişlerdir. Başta Enver Paşa olmak üzere İttihat ve Terakki yöneticilerinin Turancılık idealleri doğrultusunda “Kafkas İslam Ordusu” Nuri Paşa’nın komutasında teşkil edilmiş ve Haziran 1918’de Azerbaycan ve Dağıstan harekâtını yapılmıştır. Türk ordusunun en zor zamanlarında dahi, soydaşlarına yardım etmek için yaptığı ve beş ay süren bu harekâtla, Azerbaycan ve Dağıstan’ın bağımsız birer devlet olması sağlanmıştır.

Abstract

In the last months of WWI, the Ottoman Empire both used up ali its national resources and withdrew to inner Anatolia after signifıcant defeats. On the other hand, Russia also withdrew from the war as a result of Bolshevik Revolution and signed the Brest-Litovsk Agreement with the Axis Countries. With these developments, the Ottoman Empire had the chance to get back the lands that it had lost in the East Anatolia. Upon the Armenian invasion of the Ottoman territory emptied by the Russians, the Third Army of the Ottoman Empire, launching its attacks on Feb. 18, initiated the East operation and saved the east Anatolia including Batum. Aftervvards, Bolshevik and Armenian joint forces withdrawn back to Caucasus and Azerbaijan began to suppress and massacre the Turkish population in the region. Both in order to prevent Armenian invasion and in line with the Pan-Turanism ideology of the ittihat and Terakki authorities primarily Enver Paşa, the “Caucasus-Islam Army” was established under Nuri Paşa command and conducted the Azerbaijan and Daghestan Operation in June 1918. With this operation conducted in the most troubled times of the Turkish history; and lasted for fıve years, Daghestan and Azerbaijan was made independent states.