Azerbaycan'ın Sürgün aydınlarının kadın âşıklarla ilgili araştırmaları

Özet

Âşık edebiyatı, Azerbaycan halk edebiyatının ana unsurlarından biridir. Halkın özgürlük ruhunu, ince zevkini, kahramanlığını ve cesaretini il il dolaşarak yayan âşıkların yaşantıları sürgündeki Azerbaycan aydınlarının ilgi odağı olmuştur. Sovyetler döneminde, Türk dilli halkların söz sanatlarına karşı uygulanan baskılar, sürgündeki aydınların bu zengin mirasa ilgisini ve sahiplenme isteğini daha da artırdı. Yazılı edebiyatta Güney Azerbaycanda Fars, Kuzey Azerbaycanda Rus dili etkiliydi, fakat âşıklar sadece Azerbaycan Türkçesi ile sesleniyordu ve halkın büyük sevgisini kazanıyorlardı. Sovyet ideolojisinin yanlış siyasetine müdahale eden sürgün aydınlar, Azerbaycan âşık sanatını yaşadıkları ülkelerde tanıtmaya çalıştılar. Sürgün aydınlar Azerbaycanın usta sanatçıları Kurbani, Aşık Abbas Tufarkanlı, Sarı Aşık, Dede Kasım, Aşık Alesger ve Anadolu halk ozanları Yunus Emre, Karacaoğlan, Pir Sultan Abdal ve diğer halk ozanları üzerine çalışmalar yapmışlardır. Kadın âşıkların eserleri uzun yıllar dikkate alınmamış, pek çoğu yok olmuş veya yok olmaya yüz tutmuştur. Bu makale, sürgündeki aydınların kadın âşıkların eserleri ile ilgili bir makaledir ve sürgün aydınlarına ithaf edilmiştir.

Abstract

Ashuk literature comprises one of the main wings of the Azerbaijani natio- nal literature. The activities of ashuks who were wandering place by place and disseminating the independent soul, fine taste, heroism of nation, have been the theme of research for many Azerbaijani scholars who were exiled. The pressure against the literature of Turkish speaking nations in So- viet period intensified the interest to this rich heritage of the national lite- rature in the exile. The written literature were largely influence in Sout- hern Azerbaijan by Farsi and in the Northern Azerbaijan by Russian lan- guage; however ashuks were addressing the people with simple Azeri Turkish language which could be easily understand and therefore acep- ted with a big affection. The exiled people who were rejecting the untrue policy of the Soviet ideology have been conducting researches in order to disseminate the Azerbaijani ashuk art in the countries they had exiled. They have researched on Azerbaijan s master ashuks such as Kurbani, Ashuk Abbas, Tufarkanlı, Sarı Ashuk, Dede Kasım, Ashuk Alasgar, as well as Anatolian word artsmen such as Yunus Emre, Karacaoghlan, Pir Sultan Abdal and others. The literary works of women ashuks have been out of attention for long years, due to several reasons and mostly because of injustice to- wards them; therefore it has resulted in the lost of their works someti- mes. This article has been dedicated to the research of Azerbaijani exiled scholars on women ashuks.