Nüvvâb Okullarının üzerine karşılaştırmalı bir analiz

Özet

Şeri mahkemelerde görev alacak hâkimleri yetiştirmek üzere kurulan Nüvvâb okulları, ilk defa Muallimhâne-i Nüvvâb ismiyle 1855 yılında İstanbulda açılmıştır. Zaman içerisinde ismi gibi eğitim ve öğretim müfredatında da pek çok değişiklikler yapılan bu kurumu, 1887 yılında Saraybosnada açılan Mekteb-i Nüvvâb veya diğer ismiyle erijatska Sudačkakola (Şeriat Hâkimleri Okulu) izlemiştir. Diğer bir nüvvâb okulu ise, 1922 yılında Bulgaristanın Şumnu şehrinde açılmış olan Medresetün-Nüvvâbdır. Bu kurumların temel amaçları, devletin/İslam topluluğunun farklı kademelerinde hizmet edecek din görevlilerini yetiştirmek olmasına karşın, kuruldukları zaman ve mekânlardaki yönetici ve yönetilenlerin ihtiyaçları her üç kurumun farklı karakteristiklere sahip olmasına neden olmuştur. Ancak kurumların ihtisas eğitiminin ötesinde öğrencilerinin dini anlayışlarının şekillenmesinde de etkin rol oynaması dönemin din eğitimi politikalarını anlayabilmek için önemli ipuçları sunmaktadır. Bu makale, Nüvvâb okullarını kuruluş nedenleri, kurumsal yapı ve hukuki statüleri ile eğitim ve öğretim programları olmak üzere üç başlık altında incelemektedir. Çalışmamız bu bağlamda farklı sosyo-kültürel ve coğrafi ortamlarda, farklı idareler altında ve farklı zaman dilimlerinde ortaya çıkan ancak benzer isim ve amaçlara sahip olan bir kurum görünümündeki Nüvvâb okullarını ele alarak, devlet politikaları ve eğitim kurumları arasındaki ilişkileri tahlil etmeyi amaçlamaktadır.

Abstract

Maktab-i Nuvvab was first established in Istanbul in 1885 as an institution called Muallimhâne-i Nüvvâb for the purpose of training future judges employed in the Shari a Courts. Several years later, a Maktab-i Nuvvab, known also as erijatska Sudačka kola (School for Shari a Judges) was opened in Sarajevo in 1887 by the Austro-Hungarian Administration, which had been already established in Bosnia and Herzegovina as a result of the Berlin Treaty. Another Nuvvab School, under the name of Medresetu l-Nuvvab, came to existence in 1922 in Shumen, a town in the north eastern part of the independent Bulgarian Kingdom. Even though the main aim of these three institutions was to educate the religious functionaries who were expected to work at different levels of Islamic communities or the state administration, their characteristics were shaped in accordance with the socio-cultural settings in which they came into being as well as the needs of the people and the rulers of these specific states at this time. Thus, they provide important clues to understanding the policies related to the religious education of that time as they were instrumental for the development of students religious perceptions as well as for the creation of new religious milieus through the introduction and support of modern thinking. This paper approaches these institutions from a comparative perspective and consists of three chapters that elaborate on the reasons behind their establishment, their characteristics as well as their curricula. In this regard, it offers an analysis of the relations between the state policies and educational institutions by taking the Nuvvab schools as an exemplary case. Providing more information on these different institutions which have similar names and characteristics would hopefully lead us to understand the impact of socio-cultural and geographical settings on the educational institutions.