Dergiler / Türk Dünyası Araştırmaları / 2014 / Cilt: 106 - Sayı: 208
Sırderya ve Sırderya'nın tarihî adları olan oreksartes, danu ~ Tanais, Yaksartes, silis, Yinçü Ügüz, Ögüz, seyhun ile Ceyhun, Seyhan, Ceyhan; Sıt, Sirab nehir adlarının etimolojisi
- Sayfa
- 81–100
- DOI
- —
Özet
Makalede Türkistanın iki büyük nehrinden biri olan Sırderyanın M.Ö. 4. yüzyıldan itibaren kayıtlarda yer alan adları incelenmiş, bunlardan 1. ve 3. yüzyıllarda kayda geçen Silis adının Türkçe olduğu ve akarsu, ırmak, nehir anlamına geldiği açıklanmıştır. Yine ilk kez 13. asırda kaydolunan ve ırmağın bugünkü adı olan Sır adının da Türkçe olduğu ve Silis gibi akarsu, ırmak, nehir manasına geldiği belirtilmiştir. Çuvaşça śırma ırmak ve Genel Türkçedeki ırmak sözleri Sır sözüyle ilintilidir. Genel Türkçe ırmak sözünde başta *d > y > ø değişimi yaşanmıştır. Ayrıca 7. yüzyılda Hsüan - Tzang tarafından kayda alınan SıtYarkend çayı sözünün Sır ile alakalı olduğu izah edilmiştir. Makalenin devamında Sırderya ve Amuderyanın öteki adları olan Seyhun ve Ceyhun ile Anadoludaki Seyhan ve Ceyhan ırmak adlarının Kutsal Kitap (Tevrat)tan kaynaklandığı belirtilmiş, fakat bunların köken ve anlamlarının ancak Sami dilleri sahasında uzman kişilerce çözülebileceği vurgulanmıştır.
Abstract
In this paper, I examined several names of river Sırderya, which is one of the two major rivers in Turkestan and from B.C. 4th century its names appeared in documents. Amongst these names the silis appeared in documents of 1st and 3rd centuries is Turkish and means stream, river.Again, for the first time noted in the 13th century the present name of Sırderya in documents and first part of it, Sir, is also Turkish and meansstream, river , as silis. Śirma in Chuvash language and ırmak in general Turkish are related with each other. In general Turkish, the first letter of ırmak *d>y>ø exchanged by time. Also I explained that in 7th century Sıt (Yarkend river) noted by Hsuan - Tzang also related to Sır. Also I indicated and emphasized that the other names of Sırderya (Jaxartes) and Amuderya (Oxus) which are Seyhun and Ceyhun, and rivers names Seyhan and Ceyhan in Anatolia originated from Bible (Torah), but their origins and meanings can be solved by those skilled in the field of Semitic languages.