Kesikbaş destanı ve Türk kültüründe Kesikbaş'a dair yeni bulgular

Özet

Kesikbaş Destanı, dinî tasavvufî bir destan mahiyetinde olup, Türklerin İslâmiyeti kabulünden sonra Anadoluda Türk kültürüyle şekillenen destanlardan biridir. Genellikle XIV. yüzyılın başlarında yazıya geçirildiği kabul edilen Kesikbaş Destanında ana tema olarak, Hz. Alinin devi öldürüp Kesikbaşın ailesini ve esir beş yüz Müslümanı kuyudan kurtarması konusu işlenmektedir. Dolayısıyla Dâsitân-ı Kesikbaş, Hz. Alinin fedakârlığını, cesaretini, yiğitliğini ve kahramanlığını yansıtan cenknamelerden biri olma özelliğini taşımaktadır. Öte yandan kahramanlarından birinin Kesikbaş olmasının yanı sıra, Hz. Peygamber ve Hz. Aliye duyulan sevginin tezahürü olarak Kesikbaş Destanı, Anadoludan Balkanlara ve Asya içlerine kadar geniş bir coğrafyada Türk Toplumu tarafından benimsenmiştir. Bu çalışmada, Kesikbaş Destanı veya Dâsitân-ı Kesikbaş adlı esere ait beş nüsha, nüsha karşılaştırmasına tabi tutularak orijinal bir metin oluşturulmaya çalışılmıştır. Bununla birlikte mevcut çalışmalar ve kendi tespitlerimiz sonucunda Anadoluda ve Balkanlarda Kesikbaş kültürünün yansımalarına değinilmiştir.

Abstract

The legend of Kesikbaş is a type of religious and mystic story which has shaped with the Turkish culture at Anatolia after the conversion of Turks to Islam. This legend is usually accepted to be written down at the beginning of 14.th century and mentions about a fight that Ali (Groom of Prophet Muhammed) saves five hundred muslim and the family of Kesik- baş from a bell by killing a giant. Therefore Dasitan-ı Kesikbaş is one of the cenknames which has the features that show the braveness, cou- rage, prowess and sacrifice of Ali. As well as one of the characters of the story is Kesikbaş, it is appropriated by Turkish Society from Anatolia to Balkans and the intern lands of Asia as the legend has the reflections of the society s love to Prophet and Ali. In this work, an original text has been tried to be produced by comparing the five copies of Kesikbaş Destanı or Dasitan-ı Kesikbaş legend. In addition of this, by the evaluation of made works and ours we tried to mention the reflections of Kesikbas culture at Anatolia and Balkans.