Şine-Usu Yazıtının Güney Yüzünün 3. Satırındaki bIdgẄçIr Üzerine

Özet

50 satırı ile Şine-Usu Yazıtı Uygur yazıtları arasında en hacimli olanıdır. Tes (750) ve Tariat (752-753) yazıtları gibi, Şine-Usu Yazıtı da Uygur Kağanlığı’nın (747- 759’da hüküm süren) ikinci kağanı Moyun Çor’un onuruna 759 yılında dikilmiştir. Yazıt, iki parça hâlinde hâlâ sahadadır. Şine-Usu Yazıtın büyük bölümü artık iyi anlaşılmaktadır. Fakat, güney ve batı yüzleri aşırı derecede yıpranmıştır ve bu yüzlerde birçok okunamayan ve/veya anlaşılamayan kelime ve cümle vardır. Onlardan biri de güney yüzünün 3. satırındaki ricwgdib bIdgẄčIr harf kümesidir. Bu harf kümesini içeren cümleler araştırmacılarca farklı şekilde yorumlanagelmiştir. Şimdiye kadarki okuyuşların hepsi sorunludur. Yazar, ricwgdib bIdgẄčIr harf kümesini ricwgidb bdIgẄčIr yerine bir yazım hatası saymak istiyor ve bunu äbdigüči är ‘asker toplayan asker’ (< äbdi- ‘toplamak’ + -güçi ‘ortaç eki’) olarak okumayı öneriyor. Yazıtlarda i I harfinin durumuyla ilgili en az 3 hatalı yazım örneği vardır. Söz konusu olan cümleler artık beş yegirmikä …… tayġan költä teriltim. äbdigüçi är anta ït[ïm. är k]älti “(O ayın) on beşinde …… Tayġan Gölü’nde toplandık (harfiyen, toplandım). Asker toplayan askerleri oradan gönderd[im. Askerler g]eldi”.

Abstract

The Šine-Usu Inscription is the most voluminous one with 50 lines among theUyghur inscriptions. Like Tes (750) and Tariat (752-753) inscriptions, the Šine-UsuInscription also was erected in 759 in honor of Moyun Čor, the second qaghan of theUyghur Qaghanate (r. 747-759). It is still on the spot in two pieces.Most parts of the Šine-Usu Inscription are now well understood. However, thesouth and west sides are heavily damaged and there are many illegible and/orincomprehensible words and sentences in these sides. One of them is the letter groupricwgdib bIdgẄčIr in the 3rd line on the south side. The sentences containing thisletter group have been differently interpreted by the researchers. All of the readingshitherto are problematic.The author would like to regard the letter group ricwgdib bIdgẄčIr asa spelling error for ricwgidb bdIgẄčIr and suggests to read it as äbdigüči är‘soldier who recruits/drafts soldier’ (< äbdi- ‘to gather, to pick up’ + -güči ‘participlesuffix’). There are at least three examples of spelling error related to the position ofthe letter i I in the inscriptions. The sentences in question can be now read as beš yegirmikä …… tayγan költäteriltim. äbdigüči är anta ït[ïm. är k]älti “On the 15th (of the month) …… we(lit. I) gathered at the Lake of Tayγan. I sent the recruiting soldiers from there. [Thesoldiers] came”.