ESKİ TÜRK MANZUM METİNLERİNDE İŞLETİME SOKULAN ALINTI SÖZCÜKLER

Özet

Yeryüzündeki tüm canlı diller, diğer dillerle etkileşim hâlindedir.Bu etkileşim diller arasında sözcük alışverişine yol açar. Bu alışverişsosyal, siyasal, dinî, ekonomik vb. sebeplere dayanabilir ve söz varlığınabirtakım yabancı unsurların girmesine neden olur. Türk dili detarih boyunca tıpkı diğer diller gibi yabancı dillerden sözcük almış ancakbunları her zaman kendine özgü bir biçime sokabilmiş, bir başkaifadeyle Türkçeleştirmiştir. Bu Türkçeleştirme fonetik, morfolojik, semantikaçıdan olabilir. Bu yazıda Eski Uygur Türkçesindeki manzummetinlerde yer alan alıntı sözcüklerin morfolojik açıdan Türkçeleştirilmesiele alınmıştır. Dildeki alıntı sözcüklere, ulaşılabilen en eski yazılıkaynaklarımız olan Orhun Yazıtları’ndan itibaren rastlanıyor olsa daEski Uygur Türkçesi döneminde Manihaizm, Budizm gibi yeni tanınaninanç sistemlerine ait birçok yabancı kökenli sözcüğün dile girmesi,bunlara karşılık bulunması ya da bunların Türkçeleştirilmesi bu dönemiözel kılmaktadır. Çalışmanın “Giriş” bölümünde, konuya ilişkin temelyargılar üzerinde durulup benzer çalışmalara yer verilmiş; “Eski TürkManzum Metinlerinde Yapım Eki Almış Alıntı Sözcükler” bölümünde,ele alınan metinlerde yer alıp yapım ekleriyle işletime sokulan sözcüklerüzerindeki etimolojik açıklamalar/görüşler derlenmiş, “Sonuç” bölümündeise toplanan veriler değerlendirilmiştir.

Abstract

All living languages on earth interact with other languages. This interaction leads to the exchange of words between languages. This exchange can be based on social, political, religious and economic reasons. In addition, this exchange causes some foreign elements to enter the vocabulary. Turkic Language has taken words from foreign languages like other languages throughout history; however, it has always been able to put them into a form of its own, in other words Turkificate it. This Turkification can be phonetical, morphological or semantic. In this article, we discussed the morphological Turkification of borrowing words in verse texts in Old Uighur Turkish. Although the borrowing words in the language can be found since the Orkhun Inscriptions, which are the oldest written sources we can reach, the entry of many foreign-origin words belonging to newly recognized belief systems such as Manichaeism and Buddhism during the Old Uighur Turkish period makes this period special. In the introduction section of the study, basic judgments related to the subject are emphasized and similar studies are given. In the review section, the etymological explanations/opinions on the words put into operation with the suffixes included in the texts discussed are compiled. In the conclusion section, the data collected were evaluated.