SOSYOLOJİK YANSIMALAR AÇISINDAN GURBANNAZAR EZİZOW MEKTUPLARI

Özet

Günümüzde kullanılan Türk yazı dilleri kaynak bakımından Oğuzca, Kıpçakça, Uygurca ve Bulgar ca gibi temel lehçelere dayanmakta ve bunlar da kendi aralarında farklı kollara ayrılmaktadır. Tarihî süreç içerisinde çeşitli siyasi, iktisadi, coğrafi, kültürel vb. sebeplerden dolayı birbirinden farklı gelişim çizgileri takip etmiştir. 13. yüzyıldaki Moğol istilası bölgedeki siyasi istikrarı bozduğu gibi kültürel hayatı da derin den etkilemiştir. 1552de Kazanın işgalinden başlayarak 1883teki Hive ve Buhara Han lıklarının işgaline kadar de vam eden süreçte Altın Ordu Bölgesinde kullanılan Kıpçak ya zı dili geleneği son bulmuş; 1917deki Bolşevik İhtilalinden sonra ise bütün Türkistan böl gesi tamamen Rusların egemenliğine girmiştir. Bu fiilî iş- gal, birtakım siyasi ve kültürel yapı landırmaları beraberinde getirmiştir. Özellikle her Türk boyunun ağzı bir yazı dili hâline getirilmiş; daha ön- celeri Türkistan bölgesinin ortak anlaşma dili olan Çağataycanın yeri ni Rusça almıştır. Bu çalışmada, Sovyet-Türkmen edebiyatının kurucularından biri olan Gurbannazar Ezizowa, 1964-1975 yılları arasında ailesi ve dönemin önde gelen şair ve yazarları tarafından yazılan mektuplar ve içerikleri üzerinde durulacaktır. Ayrıca Gurbannazar Ezizowun yaz dığı cevabi mektuplardan da hareketle Sovyet-Türkmen edebiyatının kuruluşu ile o döne min siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel hayatıyla ilgili birtakım değerlendirmeler ya pılacaktır.

Abstract

The Turkish written languages used today are based on main dialects such as Oghuz language, Kipchak language, Uigur language and Bul- garian language and these are divided into secondary dialects amongst themselves. Within the historical process, different development stages took place due to various political, economic, geographical and cultural reasons. Mongolian invasion in the 13th century disrupted the political stability in the region and affected the cultural life profoundly. In the process be ginning with the occupation of Kazan in 1552 until the invasion of Hive and Buhara Khanates in 1993, the tradition of Kipchak written language came to end; after the Bolshevik Revolution in 1917 the Turkistan Region came under the domination of the Russian. This actual occupation brought some political and cultural configuration with it. Particularly, the dialect of each Turkic tribe became a written language and Russian took the place of Chagatai language which had been the common language of communicati on (lingua franca) previously. In this study, the letters written by the family of Gurbannazar Ezizow, one of the founders of Soviet-Turkman literature and by the prominent wri- ters and poets between 1964-1975 and the contents of the letters will be dwelt upon. Also, on the basis of the reply letters of Gurbannazar Ezizow, some assessments will be made about the foundation of Soviet-Turkman literature and political, economic, social and cultural life in that time.