Olur Çayı Havzası'nda (Erzurum-KD Türkiye) tafoni oluşumunu kontrol eden faktörler ve tafoni hücrelerinin morfolojik özellikleri

Factors controlling tafoni forma on in Olur stream basin, Erzurum, NE Turkey, and morphological features of tafoni cells

Özet

Bu makalede Türkiye'nin kuzeydoğusundaki Olur Çayı Havzası'nda, kumtaşları üzerinde tafoni olu--şumunu kontrol eden faktörler, Enerji-Dağılımlı X--Işını Spektroskopisi (EDX), X-Işını Difraksiyonu(XRD) ve X-Işını Floresans Spektroskopisi (XRF) analizleriyle araştırılmıştır. Elde edilen sonuçlar kum--taşlarında tafoni oluşumuna sebep olan esas faktörlerin petrografik özellikler ve tuz (sodyum nitrat)kristalleşmesi olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca tafoni hücrelerinin genişlik--derinlik, genişlik-yük--seklik, yükseklik-derinlik gibi değişkenler arasındaki ilişkiyi ölçmek amacıyla regresyon analizleri ya--pılmıştır. Bu analizlerde ayrışma çukurlarının alansal büyüme ve derinleşme süreçlerinin uyumlugeliştiği, çukurlar derinleştikçe taban tavan arasındaki mesafenin arttığı ve ayrışmanın süreklilikgösterdiği anlaşılmıştır.

Abstract

In this ar cle, factors controlling the forma on of tafoni on sandstones in Olur stream basin in the northeastern Turkey have been studied by using Energy Dispersive X-Ray Spectroscopy (EDX), X-Ray Powder Diffractometry (XRD) and X-Ray Flourescence Spectroscopy (XRF) analysis. Results revealed that the petrographic features and salt (sodium nitrate) crystallisa on were the primary factors that caused tafoni forma on on sandstones. Moreover, to measure the rela onship between the variables such as width-depth, width-height, and height-depth of tafoni cells, regression analyses were conducted. In these analyses, it was seen that areal growth and deepening processes of we- athering pits developed harmoniously, and as the pits got deeper the distance betweeen ground and ceiling increased and weathering was continuous