TÜRK TARİH KURUMU KÜTÜPHANESİNDEKİ LEYLA İLE MECNUN MESNEVİSİ’NİN MİNYATÜRLERİ

MINIATURES OF THE MASNAVI LEYLA AND MAJNUN IN TURKISH HISTORICAL SOCIETY LIBRARY

Özet

Leyla ve Mecnun; her zaman için konusu itibariyle edebiyatta çok işlenmiş aşkı ve âşıklığı, beşeri aşkın ilahi aşka dönüşünü anlatmak için yazılan hikâyelerdendir. Aşkı en güzel şekilde ifade eden şairlerin başında gelen Fuzuli’nin Leyla ve Mecnun adlı eseri yüzlerce yıl birçok şaire ilham kaynağı olmuştur. Türk edebiyatında önemli bir yeri olduğu gibi, Türkiye’nin birçok yazma eser ve nadir eserler bölümü bulunan kütüphanelerde nüshalarının yer aldığı bilinmektedir. Bu nüshalardan biri de Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi’ndedir. Ankara Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi kurulduğundan bu yana arşivinde çeşitli belgeler ve kitaplar bulundurmaktadır. Kütüphanede birçok önemli kitap ve belgenin yanı sıra yaklaşık 2177 adet yazma eser bulunmaktadır. Bu yazma eserlerden Fuzuli’nin Osmanlı Türkçesi ile yazılan Leyla ve Mecnun adlı mesnevisinin müstensih nüshası olan ve XVIII-XIX. yüzyıla ait olduğu düşünülen Y/0431 envanter numaralı yazma eserin 21b, 30b, 40b, 51b, 55b, 59b varaklarında tam sayfa halinde minyatürler bulunmaktadır. Bu minyatürler, Leyla ile Mecnun arasındaki aşkı anlatan tasvirler olup eserin anlaşılırlığını görsel olarak güçlendirmek amacıyla yapılmışlardır. Bu minyatürlerin incelemesi yapılarak, ikonografik çözümlemeleri üzerinde durulmuş, doğadaki tasvir şekilleri ve renkleri hakkında bilgi verilmiştir. Yapılan çalışma neticesinde minyatürlerde Leyla ve Mecnun arasındaki aşkın olgularına yer verildiği görülmüştür. Leyla ile Mecnun mesnevisinde konu başlıklarının çok olmasına rağmen bu yazma eserde sadece (6) altı adet minyatüre yer verilmiştir ve sanatkâr ağırlıklı olarak duygusal sahneleri seçerek tasvir etmiştir. Sahnelerde doğa tasvirleri kullanılarak âşıklar arasındaki duygu durumunu minyatür ile resmedilmiştir. Yazma eserin ketebe sayfasında, eserin istinsahını yapan müstensih adına ve herhangi bir tarih kaydına yer verilmemiştir. Bu nedenle eserin tarihlendirilmesi daha çok yazı / hat karakteri ile minyatürlerdeki üslup, malzeme ve teknik ayrıntılar ışığında değerlendirilmeye çalışılmıştır. Çalışmaya konu olan Fuzuli’nin Leyla ile Mecnun mesnevisinin XVIII-XIX. yüzyıllara ait olabileceği düşünülmektedir. Bilim ve sanat dünyasına tanıtılmaya çalışılan bu yazma eser ve minyatürleri, edebiyat ile sanatın buluştuğu ve bir arada sunulduğu özel bir nüshadır.

Abstract

This study aimed at examining the miniatures in the masnavi ofLeyla and Majnun, which was written to tell about the love, devotion,and transformation of human love into divine love. Within this scope,after describing the miniatures, iconographic analyzes have beenemphasized and information has been given with respect to the shapesand colors of the depictions.The results demonstrated that these miniatures include occasionswith respect to love between Leyla and Majnun. Although there aremany subjects, this manuscript includes only six miniatures and theartist primarily preferred emotional scenes to be illustrated. Themanuscript includes no information concerning the copy date and theauthor. In light of these details, the copy of Fuzuli’s masnavi Leyla andMajnun might have been illustrated between XVIII-XIXth centuries. Thisstudy introduces the masnavi of Leyla and Majnun to science and artliterature as it is a special version in which literature and art meets andco-exists together.