MU'AMMÂ ÜZERİNE FARSÇA BİR RİSÂLE

Özet

Mu'ammâ; gizli ve güç anlaşılır söz, anlaşılmaz iş manasına gelen Arapça bir kelimedir. Edebiyatta içerisinde bir isim gizlenmiş olan manzum bilmecelere mu'ammâ denir. Mu'ammâ türü ilk olarak Arap edebiyatında ortaya çıkmışsa da gelişimi İran edebiyatında olmuş, Türk edebiyatına da İran edebiyatı yoluyla girmiştir. Türk edebiyatında ilk mu'ammâ örnekleri XV. yüzyıldan itibaren görülür. XVI. yüzyılda mu'ammâ türü çok rağbet görmüş, birçok şair mu'ammâ yazmıştır. Bu yüzyılda, başta Molla Cami ve Mir Hüseyin Mu'ammâyî olmak üzere meşhur İran şairlerinin mu'ammâları tercüme edilmiş ve şerhler yazılmış, Farsça ve Türkçe mu'ammâ risâleleri meydana getirilerek mu'ammâ yazmanın kuralları ve çözüm yolları hakkında bilgiler verilmiştir. XVII. yüzyıldan itibaren mu'ammâ türüne olan rağbet azalırsa da XIX. yüzyıl sonuna kadar mu'ammâ yazılmıştır. Mu'ammâ konusunda hazırlanan bu çalışma; giriş, Farsça mu'ammâ risâlesi ve sonuç bölümlerinden meydana gelmiştir.

Abstract

Mu'ammâ is an Arabic word that means mysterious and hard to understand, incomprehensible work. Poetic puzzles which has secret names inside are called Mu'ammâ in literature. Although mu'ammâ type initially arised in the Arabic literature, development has been in Persian literature and entered Turkish literature through Persian literature. Examples of mu'ammâ can be seen in Turkish literature since 15th century. In the 16th century mu'ammâ type was so popular and written by many poets. In this century, mu'ammâ of many Persian poets, particularly Molla Câmî and Mir Hüseyin Mu'ammâyî, have been translated and comments have been written. Information about rules of writing mu'ammâ and its solutions have been announced by Persian and Turkish mu'ammâ treatises. Since 17th century even the demand decreases in mu'ammâ, is written until the end of the 19th century. This study which has mu'ammâ as a subject includes