TÜRK SİNEMASI’NDA SÖZLÜ ANLATI GELENEĞİ: HACI BEKTAŞ-I VELİ FİLMİ ÖRNEĞİ

ORAL NARRATIVE TRADITION IN TURKISH CINEMA: THE SAMPLE OF THE FILM HACI BEKTAS-I VELI

Özet

Anadolu’nun Türk yurdu haline gelmesi için gönderilen ve bu topraklarda İslamiyet’i yaymaya çalışan Horasan erenlerinden Hacı Bektaş-ı Veli gerek bu hizmetleri gerekse ahlaki ilkeleriyle çağlar boyu adından söz ettirmiştir. Bu çalışma, alimin söylencelere dayalı Velâyetnâme eserinden sinemaya nasıl aktarıldığını ve bu aktarımda hangi dinamiklerin rol aldığını tespit etmeyi amaçlamaktadır. Alimin sinemada temsilinde nasıl bir yol izlendiğini bilmek alanda yapılacak çalışmalara ışık tutması bakımından önemlidir. Bu kapsamda çalışmada alimin kendi ismini taşıyan ve sinemalarda gösterime giren tek filmi Hacı Bektaş-ı Veli, Velâyetnâme eseriyle metinlerararasılık yöntemi ile karşılaştırılmıştır. Söz konusu karşılaştırmanın Hacı Bektaş-ı Veli araştırmaları ve sinemadaki Hacı Bektaş-ı Veli temsiliyle ilgili öncül bir çalışma olması ise çalışmanın önemini oluşturmaktadır. Çalışma, Hacı Bektaş-ı Veli’nin hayatı, temel öğretileri, Anadolu’daki hizmetleri, Türk Sineması’nda sözlü anlatı geleneği, Hacı Bektaş-ı Veli filmi ve Velâyetnâmesinin metinler arası karşılaştırılması ile sınırlandırılmıştır. Çalışmadan elde edilen bulgular değerlendirildiğinde Hacı Bektaş-ı Veli’nin sinemadaki temsilinde özüne uygun, ahlâki ilkeleriyle öncü bir dini lider olarak yansıtıldığı tespit edilmiştir. Ayrıca Hacı Bektaş-ı Veli filmi ve Velâyetnâme eseri karşılaştırıldığında her ikisinde de geleneksel sözlü anlatı geleneğine uygun olarak diyaloglara önem verildiği, epik bir anlatımın benimsendiği, ahlâki ve milli değerlere verilen önem ve katkıların vurgulandığı bu nedenle de adı geçen filmde ana temayı ve odak noktasını desteklemeyen kimi olay ve detayların aktarılmadığı anlaşılmıştır.

Abstract

Hacı Bektaş-ı Veli, one of the Khorasan saints who was sent tomake Anatolia the Turkish homeland and tried to spread Islam in theselands, has made his name heard through ages whether it is for his services or for his moral principles. This study aims to determine how thescholar is adapted from his myth-based work Velâyetnâme to cinema andwhich dynamics play a role in this adaptation. It is important to knowwhat kind of path is followed in the representation of the scholar in thecinema adaptation in terms of shedding light on the studies to be conducted in the field. In this context, Hacı Bektaş-ı Veli, the only long-termmovie of the scholar, bearing his own name and screened in cinemas,was compared through the method of intertextuality with the workVelâyetnâme. The fact that this comparison is a pioneering study regarding the research on Hacı Bektaş-ı Veli and the narrative of Hacı Bektaşıı Veli in cinema constitutes the importance of the study. The study islimited to his life, his basic teachings, his services in Anatolia, oral narrative tradition in Turkish cinema, and the intertextual comparison of thefilm Hacı Bektaş-ı Veli and Velâyetnâme. When the findings obtainedfrom the study were evaluated, it was found that Hacı Bektaş-ı Veli wasreflected as a pioneering religious leader, proper to his character, withhis moral principles in his representation in the cinema. In addition,when the film Hacı Bektaş-ı Veli and the work Velâyetnâme are compared, it is understood that in both of them the dialogues are given importance in accordance with the traditional oral narrative tradition, inboth an epic narration is employed, and the importance and contributions given to the moral and national values are emphasized in the film,hence some events and details which do not support the main theme andfocal point are omitted from the aforesaid film.