Türkiye Örneği Özelinde Taşkın Sosyal Etkilenebilirlik Analizi

Tuğkan TANIR, Satuk Buğra FINDIK, Tuğçehan FİKRET GİRAYHAN, Öner YORULMAZ

Özet

Doğal afetler düşünüldüğünde, taşkınlar en sık karşılaşılan ve de en fazla hasara sebep olanlar arasında yer almaktadır. Taşkın riskini oluşturan bileşenlerin değerlendirilmesi ve riskin sayısallaştırılması, bu risk gerçekleştiğinde karşılaşılması beklenen büyük boyutlu etkilerden korunmak için önemlidir. Taşkın riskini kapsamlı bir şekilde değerlendirebilmek için riskin sosyal ve biyofiziksel katmanlarının birlikte ele alınması gerekmektedir. Bu çalışmada, toplumun herhangi bir dış baskı faktörüne karşı adaptasyon yeteneğini ve duyarlılığını ölçen Sosyal Etkilenebilirlik Endeksi, tüm Türkiye özelinde il bazında değerlendirilmiştir. Literatür taraması ve veri ulaşılabilirliği göz önüne alınarak 8 farklı etkilenebilirlik parametresi belirlenmiştir. Sosyal Etkilenebilirlik Endeksi analizi sonucunda 14 farklı şehir çok yüksek derecede etkilenebilir olarak nitelendirilmiştir. 1960 ve 2021 yılları arasındaki tarihi taşkınlar il bazında analiz edilmiştir. Sosyal Etkilenebilirlik Analizi ve tarihi taşkınların değerlendirilmesi sonucunda bu 14 şehirden yalnızca 3’ü Taşkın Sosyal Etkilenebilirlik Endeksi’nde en yüksek dereceyi almışıtr. Bu Taşkın Sosyal Etkilenebilirlik Endeksi analizi sonuçları yalnızca riskin sosyal veya biyofiziksel katmanlarının yeterli olmadığı, riskin kapsamlı şekilde ifade edilebilmesi için bu iki katmanın birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymuştur. Bu çalışmada uygulanan ve önerilen yöntem karar vericiler için kullanışlı bir metod olmakla beraber tüm Türkiye’deki taşkın hazırlık yetkinliğini arttırmada rol oynayabilecektir.

Abstract

Among all natural disasters, floods are the most frequent and destructive one by far. Assessment of drivers and quantification of flood risk are crucial for humanity preventing its massive consequences. It is required to combine social and biophysical components of the flood risk so that it is comprehensively evaluated. In this study, Social Vulnerability Index, which assesses the adaptability and sensitivity of population to any hazard, were applied in Türkiye. 9 different parameters were used as a vulnerability indicator based on literature review and data availability. 14 cities were identified as highly and very highly vulnerable. Flood frequencies were determined by numbers of flood events occurred among 1960-2021 in each city. Only 3 of 14 cities (Ordu, Kütahya and Sinop) had the highest Flood Social Vulnerability levels as a result of the combination with Flood Frequency Index. The Flood Social Vulnerability Index analysis showed that only the social dimension of the risk is not enough to evaluate risk itself since the biophysical dimension defines the probability of any disaster to happen. The method utilized in this study can be an effective tool for decision-makers to allocate aids to improve flood preparedness over the country.