Dergiler / Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi / 2019 / Sayı: 64
Kırgızistan’da Şamanizm: Kırgız Tengrizminin Modern Çağda Yeniden Yükselişi
- Sayı
- 2019 · Sayı: 64
- Sayfa
- 1–22
- DOI
- —
Özet
Günümüzde Gök Tanrı dini ya da Tengrizmin belirtilerine, hem bu dinin etkili olduğu Sibirya halklarında hem de asırlar boyunca dünyada İslamiyet’in merkezi olan Anadolu topraklarında da rastlamak mümkündür. Gök Tanrı dini Orta Asya devletleri arasında ise en çok Kırgızistan’da tartışmaya sebep olmuştur. Kırgız Tengrizmi, bu ülkede bilinen ismiyle Teñircilik, geleneklere bağlılık eğilimi olup bağımsızlığa kavuşulduğu 1990’ların başında taraftar toplamaya başladı. Günümüzde ise tam sayıları bilinmemekle beraber tahminen 5 bin civarında yanlıları olduğu söylenen Teñirciler, mensubu oldukları inancı Kırgızistan’da bir din olarak kaydettirmeye çabalamaktadırlar. Sözü edilen hareketlerin, bölgede yayılan İslam dinine karşı bir tepki olduğu da biliniyor; geleneksel ve yeni medya ortamlarında “iki kampın” karşılıklı olarak nefret söylemi yaymaları ise toplumu endişeye sevk etmektedir. Bu yazı, Kırgız Teñirciliğine Şamanist ve modernist gözle bakarak, söz konusu durumun modernlik-şamanlık/büyü tartışması çerçevesinde değerlendirme çabasıdır. Bu amaçla makalede, yeni bir dini-kültürel varlık kazanan Kırgız Teñirciliğinin tarihi, coğrafyası, teorisi ve pratiği ele alınmıştır.
Abstract
Kyrgyz Tengrism, known in this country as Tenirchilik, tends to loyal to traditions and began to collect fans at the beginning of the 1990s with the independence. Nowadays, although the exact numbers are not known, it is said that there are estimated 5 thousand supporters, and they see their efforts to register their belief in Kyrgyzstan as a religion. It is also known that the mentioned movements are a reaction against the Islamic religion spreading in the region; and it causes concern that this “two camps” disseminate mutual hate speech in traditional and new media public sphere. This article is an attempt to evaluate a tendency of Kyrgyz Tengrism in the context of modernity-shamanism discussion, looking through with shamanist and modernist point of view. For this purpose in this paper we discuss the history, geography, theory and the practice of the Kyrgyz Tengrism, which occurred as a new religious-cultural entity.