Susam (Sesamum indicum L.) genetiği ve ıslahı üzerinde araştırmalar I. Bitki tipini belirleyen özelliklerin kalıtımı

Studies on genetic and breeding in sesame (Sesamum indicum L.) I. Inheritance of the characters determining the plant type

Özet

Susamda farklı bitki tiplerinin ortaya çıkmasına neden olan morfogenetik özelliklerin kalıtımı ile, oleik ve linoleik asit üzerine maternal ve sitoplazmik etkiler araştırılmıştır. F1 generasyonunda; 1) bikarpel kapsül tipinin quadrikarpel kapsül tipi üzerine, 2) yaprak koltuğunda tek kapsüllülüğün üç kapsüllülük üzerine, 3) dallanan sap tipinin dallanmayan sap tipi üzerine, 4) loblu yaprak şeklinin basit veya oval yaprak şekli üzerine, 5) tüylülüğün tüysüzlük üzerine, 6) renkli tohum kabuğunun renksiz tohum kabuğu üzerine dominant olduğu saptanmıştır. F2 generasyonunda, yukarda belirtilen tüm özelliklerin 3:1 açılım oranları ile monogenik kalıtım gösterdikleri belirlenmiştir. Tohum kabuğu rengi için sadece 3:1 açılım oranları değil, aynı zamanda 9:4:3 ve 9:3:4 gibi epistatik açılımlar da elde edilmiştir. Kapsülde karpel sayısı, yaprak koltuğunda kapsül sayısı ve dallanma özellikleri temel alınarak, susamda bitki tipinin trigenik kalıtım gösterdiği saptanmıştır. Oleik ve linoleik asit üzerine maternal etki yüksek, sitoplazmik etki ise önemsenmeyecek düzeyde bulunmuştur.

Abstract

The inheritance of the morphogenetical characters determining the plant types, maternal and cytoplasmic effects on oleic and linoleic acids in sesame was determined. The results obtained from the F 1 generation indicated that 1) bicarpellate capsule was dominant over quadricarpellate, 2) single capsule per leaf axil was dominant over three-capsule 3) branched stem type was dominant over non-branched stem type, 4) lobed leaf shape was dominant over simple or ovate leaf shape, 5) hairiness was dominant over hairless, 6) colored seed coat color was dominant over white seed coat color. The results obtained from the F 2 generation indicated that inheritance of all these characters mentioned above were monogenic with 3:1 segregation ratios. it was not only obtained 3:1 segregation ratios but also epistatic segregations as 9:4:3 and 9:3:4 ratios for seed coat color. Although the maternal effect on oleic and linoleic acids were found high, the cytoplasmic effect was found to be negligible level.