Melayê Cizîrî ve Diwan Okuma Geleneği

Özet

Medrese öğrencileri ve hocaları doğu ve güneydoğu Türkiye’de yer alan medreselerinavlusunda on altıncı yüzyıl âlim ve mutasavvıfı Melayê Cizîrî’nin Dîwan’ını makamlı birşekilde okumaktadırlar. Arapçaya dayalı dinî ilimlerin yanı sıra Dîwan okumak bu medreselerdebir gelenek oluşturarak bu medreselerin sembolik gösterenlerinden biri haline gelmişlerdir.İslâm geleneğinde medrese-tekke, dini-tasavvufi ilimler ayrılığı düşünüldüğünde Dîwan’ınmedreselerde sahip olduğu yer açıklanması gereken bir durum olarak ortaya çıkmaktadır. Bumakale sûfî bir şairin ve Dîwan’ının hangi tarihsel ve kültürel dinamiklerin neticesinde bölgemedreselerinin sembolü haline geldiğini ve makamlı bir şekilde okunduğunu antropolojikbir perspektiften incelemeyi amaçlamaktadır. Müslümanların tarihi boyunca iki temel eğilimİslam’ın anlaşılmasında ve hayata geçirilmesinde başat olmuştur. Bunlardan birisi medreseve burada tedris edilen Arapça dinî ilimlere dayalı evrenselci eğilimidir. Diğeri ise İslâm’ınyerel estetik beğenilerine göre şekillenen daha tikel ve yerel bir eğilimdir. Bununla birliktebu iki eğilim, birbirinden izole edilmiş olmayıp bir diğerinin sınırını sürekli olarak aşmış, araform ve kurumlar meydana getirmeye çalışmışlardır. Bir medrese âlimi ve sûfî şair tarafındanyazılan ve medrese mensupları tarafından makamlı bir şekilde medreselerin avlusundaokunan Dîwan, İslam tarihinde inşa edilmiş fiziki ve epistemolojik sınırların aşındırıldığı birörnek olarak değerlendirilebilir.