Effect of upper plant parts on yield and quality in Turkish durum wheat landraces from different regions, altitudes, and provinces

Farklı bölge, yükselti ve illerden gelen makarnalık buğday köy çeşitlerinde bitki üst aksamının verim ve kalite üzerine etkisi

Özet

Çalışma ile; iki değişik bölge, beş farklı yükselti ve oniki ilden gelen 117 makarnalık buğday {T. turgidum L. conv. durum (Desf.) MacKey) köy çeşidinin bayrak yaprak uzunluğu, genişliği ve açısı, bayrak yaprak kın uzunluğu, döldar başak sayısı, başak uzunluğu ve eni, bitki verimi, camsı dane yüzdesi, soyma katsayısı, danede protein yüzdesi ve bin dane ağırlığı incelenmiştir. 117 köy çeşidinden seçilen 566 tek bitki ve iki tescilli kontrol -Kunduru 1149 ve Kızıltan 91-çeşidi, tarla denemesinden sonra, tanımlayıcı ve çoklu değişken analizleri ile değerlendirilmiştir. En yüksek varyasyonu gösteren bitki başına verim; bayrak yaprak boyu, bayrak yaprak kın uzunluğu ve başak kalınlığı ile olumlu bir ilişki sergilemiştir. Güneydoğu Anadolu bölgesi Orta Anadolu Bölgesine göre genelde daha geniş bir varyasyon göstermiş ve bu bölgeden gelen örnekler, soyma indeksi ve bin tane ağırlığı hariç olmak üzere geniş bir varyasyon sergilemişlerdir. Yükselti aralıklarından 400-599 m aralığı bayrak yaprak boyu, eni ve kını, bitki başına verim; 600-799 m aralığı başak boyu ve eni, pearling soyma katsayısı, dane protein yüzdesi ve bin tane ağırlığı bakımından öteki yükseltilerden daha geniş bir varyasyon sergilemişlerdir. İller bazında ise; uzun bayrak yapraklı, döldar başaklı ve yüksek verimli örnekler Kahramanmaraş'dan; geniş bayrak yapraklılar Sivas'dan; uzun başaklılar Yozgat'tan; geniş başaklılar Gaziantep'ten; camsı daneliler Mardin'den; soyma sayısı yüksek olanlar Konya'dan; yüksek proteinliler Çorum'dan; ve iri daneliler Adıyaman'dan gelen köy çeşitleri arasında saptanmıştır. Araştırmacılar, sonuç olarak, belli özellikler bakımından, artık hangi bölgenin hangi ilinin hangi yükseltisine bakmaları gerektiğine rahatlıkla karar verebileceklerdir.

Abstract

The aim was to explore 117 durum wheat (T. turgidum L. conv. durum (Desf.) MacKey) landraces from 2 regions, 5 altitude intervals, and 12 provinces for flag leaf length, width, angle, sheath length, fertile spikes, spike length and width, plant yield, percent vitreous kernel, pearling index, percent grain protein, and 1000 kernel weight. The field experiment consisted of 566 single plant selections from 117 populations with Kunduru 1149 and K›z›ltan 91 controls, analyzed via descriptive and multivariate statistical methods. Plant yield with the highest variation was positively correlated with flag leaf length, flag leaf sheath length, and spike width. While Southeastern Anatolia was more diverse for all traits except pearling index and 1000 kernel weight, Central Anatolia had more upright flag leaves and longer and wider and fertile spikes. The altitude interval of 400-599 m had larger variation for flag leaf length, width, sheath length, and plant yield, and 600-799 m for spike length, width, pearling index, percent grain protein, and 1000 kernel weight. Kahramanmaraş province had longer flag leaves, fertile spikes, and higher yield; Sivas had wider flag leaves; Yozgat had longer spikes; Gaziantep had wider spikes; Mardin had vitreous kernels; Konya had a higher pearling index; Çorum had a higher grain protein percent; and Adıyaman had a higher 1000 kernel weight. In other words, durum wheat breeders, when needed, could decide feasibly where, the region, the province, or the altitude, to search first for the traits of interest.