Gaspıralı İsmail Bey'in (1851-1914) Yazılarında Eğitim ve Kültür Temelli Faaliyetlerin Yeri

Educational and Cultural Based Activities in the Writings of Ismail Gasprinsky (1851-1914)

Özet

İsmail Gaspıralı 1851 yılında Türk bir ailenin çocuğu olarak doğduğu zaman yaşadığı topraklar Rus idaresi altında bulunmaktaydı. Rusya, Kırım ve civarındaki yerlerin isimlerini değiştirmiş ve bu bölgeyi kültürel olarak geri bırakma çabasına girmişti. Bu duruma Kırım Türkleri’nin göstermiş olduğu tepkiler önemli bir bilinçlenmenin nedenleri arasında gösterilmektedir. Kırım’da eğitimin modernleşmesini ve halkın geneline yayılmasını savunan Usûl-i Cedîd hareketi bu geri kalmışlığa bir tepki olarak çıkmıştır. İsmail Gaspıralı bu harekete açtığı okullar ve yazdığı kitaplar ile öncülük etmiş ve yaşadığı toplumu hem eğitim hem de kültürel olarak geliştirmek istemiştir. İsmail Gaspıralı dünya üzerindeki diğer kültür merkezlerini gezmiş ve bir taraftan modernleşmenin savunuculuğunu üstlenirken diğer taraftan ise İslamî bir hareket başlatmak için de girişimlerde bulunmuştur. İsmail Gaspıralı Avrupa başkentlerinin kültürel gelişim ve eğitim yöntemlerinin ilerlemişliğini görerek bunu Rusya idaresindeki Türkler ve Hindistan gibi Müslüman nüfusun bulunduğu yerlere yaymak için önemli adımlar atmıştır. Bu girişimleri ile hem modernist hem de muhafazakâr kesimlerin tepkisini çekmiştir. Bu kesimler iki taraflı olarak İsmail Gaspıralı’nın bazı girişimlerini eleştirmişler bazılarına ise övgülerde bulunmuşlardır. Ancak şurası önemli bir gerçektir ki İsmail Gaspıralı içinde yaşadığı toplumun ilerlemesi ve kalkınması için ciddi emekler vermiştir. Bu yönleriyle İsmail Gaspıralı’nın eğitim ve kültür temelli faaliyetleri ile bu faaliyetlerin eserlerine yansımaları bu makalenin temel konusu edilmiştir.

Abstract

When Ismail Gasprinsky was born as a child of a Turkish family in 1851, the lands he lived in were under Russian administration. Russia changed the names of the places in and around Crimea and tried to leave this region culturally backward. The reactions of the Crimean Turks to this situation are among the reasons of an important awareness. The Usûl-i Cedid movement, which advocated the modernization of education and its spread to the general public in Crimea, emerged as a reaction to this backwardness. Ismail Gasprinsky pioneered this movement with the schools he opened and the books he wrote, and he wanted to develop the society he lived in both educationally and culturally. Ismail Gasprins traveled to other cultural centers around the world and, on the one hand, took on the advocacy of modernization, on the other hand, he made attempts to start an Islamic movement. Ismail Gasprinsky saw the progress of the cultural development and educational methods of the European capitals and took important steps to spread this to places with Muslim populations such as Turks under Russian rule and India. With these initiatives, he draw the attention of both modernist and conservative sectors. These groups criticized some of Ismail Gasprinsky's attempts while praising others. However, it is an important fact that Ismail Gasprinsky has made serious efforts for the progress and development of the society in which he lives in. With these aspects, the education and culture-based activities of Ismail Gasprinsky and the reflections of these activities on his works have been the main subject of this article.