Şâfiî Müctehid Tabakaları ve Mezhep İçi Tercihteki Rolleri

Özet

İctihad, tahrîc ve tercih gibi fıkhî istidlâl yöntemleri temel alınarak oluşturulan müctehid tabakaları (tabakâtü’l-müctehidîn), mezhep mensubu bir fakihin mezhep içindeki faaliyetlerde hareket alanını belirlemesi bakımından oldukça önemlidir. Bu yönüyle müctehid tabakalarının mezhep içi tercihle sıkı bir irtibatının bulunduğu anlaşılmaktadır. Sahip oldukları ilmî seviye bakımından müctehid tabakalarında farklı mertebelere yerleştirilen müctehidler, bulundukları yerde mezhep içi tercih faaliyetlerinin muhtelif yönlerini temsil etmektedirler. Bu çalışmada Şâfiî mezhebi esas alınarak oluşturulan müctehid tabakaları ayrıntılı bir şekilde incelenmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda ilk olarak erken dönem mezhep mensubu bazı fakihler tarafından yapılan çeşitli müctehid sınıflandırmaları incelenerek konuya giriş sağlanmıştır. Akabinde söz konusu tasniflerin zirvesini oluşturan İbnü’s-Salâh eş-Şehrezûrî’ye (öl. 643/1245) ait tasnif detaylarıyla irdelenerek hem Şâfiî müctehid tabakalarının mahiyetinin anlaşılması hedeflenmiş hem de bunların mezhep içi tercih faaliyetlerinde oynadıkları rol tespit edilmeye çalışılmıştır.

Abstract

Tabaqāt al-Ictıhād which have been formed by based on fıqhī inferrence methods like ictihād, tahrīj and tarjīh, are very important in terms of determining the field of action in the activities within the school of a faqih who is a member of the school. From this point of view, it is understood that mujtahid tabaqāt have a close connection with intra-school preference. Mujtahids, who are placed in different ranks in the mujtahid tabaqāt in terms of their scientific level, represent various aspects of intra-school preference activities where they are. In this study, Tabaqāt al-Mujtahid has been tried to examined on the basis of the Shafii scool. In this context, firstly, various mujtahid classifications made by some early sectarian jurists have been examined and an introduction to the subject has been provided. Subsequently, the classification of Ibn al-Salah al-Shahrezuri (d. 643/1245), who constituted the summit of the aforementioned classifications, has been examined in detail, aiming to understand the nature of the Shafi'i mujtahid strata and also to determine the role they played in the preference activities within the sect.