György Lukács'ın ontolojik arayışı

Özet

Bu makale akademik çevrelerde erken dönem eserleriyle tüketildiği sanılarak bir kenara itilen Lukácsın, hayatının son dönemlerinde giriştiği materyalist bir varlık öğretisi (ontoloji) oluşturma çabasını okurlarla paylaşıp, hakettiği değerin verilmemiş olduğuna inandığımız bu felsefi arayışın varlığını hatırlatmanın ötesinde, günü- müzde toplumsal olguların kavramsallaştırılmasında sosyal bilimcilere önemli bir ontolojik temel sağlayabilecek felsefi savları sunmak niyetiyle yazılmıştır. Yazının ilk bö- lümünde Lukácsın, toplumsal varlığın ve dolayısıyla bütün insanlık tarihinin kurucu kaynağı olarak sunduğu emek modelinin tartışması, Lukácsın bu ucu açık arayışında özgürlük ve zorunluluk kategorilerine denk düşen iki kavram, ereksellik ve nedensellik yoluyla yapılıyor. Dolayısıyla bu emek modeli dar anlamda bir ekonomik yeniden-üretim ötesinde, dönüştürücü ve üretici etkisi olan her türlü toplumsal ilişki ve pratiği içine alan ve bunların bütünlüğüyle üretildiği iddia edilen bir tarih anlayışı içerisinde tartışılıyor. Böylece, Lukácsın bu ontolojiyle öznesiz ve teleolojik olmayan bir tarih perspektifinin önünü açan kavramsal bir zemin ürettiğine dikkat çekiliyor. Yazı- nın ikinci bölümünde, gündelik yaşamda yine emek pratikleriyle üretilen ve nesnelle- şen yeni toplumsal formlar ile bu formları inceleme nesnesi olarak üreten bilimlerin pratikleri arasındaki ilişkiler ele alınıyor. Yazı, Lukácsın tartıştığımız ontolojik arayışı çerçevesinde, özellikle sosyologların kulak kabartması gerektiğine inandığımız birkaçuyarı ile (belki de) geçici olarak sonuçlandırılıyor.

Abstract

The reception of Lukács work in academic circles has predominantly been limited to his early writings. This article instead sheds light on his endeavors during the last years of his life to develop a materialist ontology. It does so not only to remind us of this late work, which has been overlooked, or at best underestimated in its importance, but more importantly because his propositions provide an ontological ground for conceptualizing current social phenomena by social science. Lukács presents the labor as the model and the foundational source of social being and, consequently, as the totality of all of human history. The first part of the article discusses this approach through the conceptual framework of teleology and causality, which correspond in Lukács philosophy to the categories of freedom and necessity. Lukácslabor model, so to speak is not reducible to the narrow sense of material reproduction. Rather, it shows that history is produced by social relations and practices which are relations and practices of labor. His ontological model thus opens up conceptual ground for a nonsubject-centered and non-teleological historical perspective. The second part of the article discusses the relation between the new social forms produced and objectified by labor practices in daily life and social scientific practices that produce these forms as analytic objects. The article ends with Lukács materialist views on the discipline of sociology springing from his ontological search that is still of contemporary relevance.