Kız kaçırma, kız kurtarma: Birinci Dünya Savaşı sırasında ve Mütareke yıllarında İstanbul'da Ermenilik ve Müslümanlık

Abducting girls, saving girls: Armenians and Muslims in Istanbul during the First World War and the Armistice years

Özet

Bu makale savaş zamanında kadın ve çocukların bir etnik gruptan diğerine zorkullanılarak transfer edilmesini ve savaş sonrasında da sürecin kısmi olarak geriye işlemesini incelemektedir. Önce ilk transferi mümkün kılan tarihsel koşullar, daha sonraise ters yöndeki kısmi transferi biçimlendiren tarihsel bağlam incelenmekte. Olaylarıngeçtiği yer savaş sonrası İstanbul, baş aktörler ise Osmanlı devleti ve Ermeni Patrikhanesi ile bağlantılı güç sahibi kişilerdir. Bağlamı büyük ölçüde belirleyen Avrupalı Büyük Güçlerin savaş sırasındaki yokluğu ve savaş sonrasındaki varlığıdır. Makalenin anlatısı bu kadın ve çocukların bedenlerinin izinden ilerlemektedir. Bu kadınlar makalenin ana konusu olan baş aktörlerin söylemlerinin nesnesi ve politikalarının öznesiydiler. Makale, iki süreci, yani savaş sırasında Ermeni kadın ve çocukların Müslüman ailelere entegrasyonu ile Ermenilerin savaş sonrasında onları kurtarma ve yeniden entegre etme çalışmalarına birlikte bakan ve bu iki süreç arasındaki bağlantının derinlemesine analiz edildiği ilk çalışmadır. Amaç Ermeni vorpahavak (yetim ve dulları toplama)çalışmalarının neden ve nasıl yürütüldüğünü açıklamak ve benzer durumlarla karşılaştırıldığında nasıl bir yerde durduğunu göstermetir. Böylelikle kriz yaşayan gruplariçin kadınların, çocukların ve üremenin neden ve nasıl önemli olduğu konusunda varolan kuramsal çalışmalara da katkıda bulunulmaktadır.

Abstract

This article explores a forcible, wartime transfer of women and minors from oneethnic group to another, and its partial reversal after the war. I analyze the historical conditions that enabled the original transfer, and then the circumstances thatshaped the (partial) reverse transfer. The setting is Istanbul during and immediately after World War I, and the protagonists are various influential agents connected to the Ottoman state and to the Armenian Patriarchate. The absence and subsequent involvement of European Great Powers determines the broader, shiftingcontext. The narrative follows the bodies of women and children, who were thesubjects of the protagonists discourses and the objects of their policies. This is thefirst in-depth study to connect these two processes involved: the wartime integration of Armenian women and children into Muslim settings, and postwar Armenian attempts to rescue, reintegrate, and redistribute them. I explain why and howthe Armenian vorpahavak (gathering of orphans and widows) worked as it did,and situate it comparatively with similar events. I highlight its uniqueness, and thetheoretical possibilities that it offers toward understanding why and how women,children, and reproduction matter to collectivities in crisis.