ÇOKAN VALİHANOV'UN MANÇU İŞGALİ ALTINDAKİ ALTI UYGUR VİLAYETİ'NİN İDARİ YAPISI ÜZERİNE BAZI MÜŞAHEDELERİ

SOME CONSIDERATIONS BY CHOKAN VALIHANOV ON ADMINISTRATIVE STRUCTURE OF THE SIX UIGHUR PROVINCE DURING THE MANCHU OCCUPATION

Özet

Meşhur Kazak ilim adamı Çokan Çingizoviç Valihanov 1858 yılında Rus hükümeti tarafından Mançu işgali altındaki Doğu Türkistan'a gönderilmiştir. Bu seyahati esnasında Uygur şehirleri ve Uygurlarla ilgili olarak tarih ve etnografya malzemeleri üzerinde çalışmalar yapmıştır. Onun çalışmaları ölümünden sonra yayınlanmıştır. Günümüzde Kazak tarihçiliğinin önde gelen şahsiyetlerinden biri olarak bilinen Çokan Valihanov'un çalışmaları bu alanda yapılan ciddi akademik araştırmaların başvuru kaynağı haline gelmiştir. Altı Uygur vilayetinin (Yarkend, Hotan, Kaşgar, Aksu, Yenihisar ve Turfan) idari yapısıyla ilgili olarak kaleme aldığı çalışması da bu cihettendir. Çağdaş tarih araştırmalarında Mançu hâkimiyeti altındaki Uygurlarla ilgili olarak daha çok siyasi konulara odaklanılmıştır. Valihanov Çing İmparatorluğu'nun Doğu Türkistan'da nasıl bir idari yapı kurduğunu ve unvanları detaylı bir şekilde açıklayarak önemli bilgiler vermiştir. Ayrıca Doğu Türkistan'da baskı altında defalarca ayaklanan Uygurları hâkimiyet altında tutmak için Mançular tarafından alınan idari, iktisadi ve askeri tedbirlerden bahsedilmiştir.

Abstract

The famous Kazakh scholar Chokan Chingizovich Valihanov was sent to the Eastern Turkestan in 1858 by Russian government, which was under Manchu occupation. During his expedition, he studied many historical and ethnographical materials about Uighur cities and Uighurs. His studies were published after his death. Today Chokan Valihanov is regarded one of the most prominent person of Kazakh historiography and his studies have become the most valuable source of academic work in this field. His study regarding to the administrative structure of six Uighur province (Yarkend, Khotan, Kashgar, Aksu, Yenihisar and Turpan) is in this aspect. In modern history studies about the Uighurs under Manchu domination are being focused on political issues. Valihanov provides important knowledge regarding to the administrative structure of the six Uighur province, explaining how the Qing Empire established both the administrative structure in Eastern Turkestan and titles in detail. In addition, the administrative, financial and military measures taken by Manchu to keep the Uighurs under control who repeatedly revolted in the Eastern Turkestan have also been mentioned.