TANZİMAT DÖNEMİ OSMANLI KANUNLAŞTIRMA USULÜ VE MECLİSLERİN ROLÜ(1838-1876)

THE OTTOMAN LEGISLATION PROCEDURE IN THE TANZİMAT PERIOD AND THE ROLE OF THE ASSEMBLIES (1838-1876)

Özet

Klasik Dönem Osmanlı Devleti’nde kanun yapma usulüne dair genel nitelikli bilgiler bulunmaktadır. Klasik dönemde genellikle İslam hukuku kitaplarından ve fetva mecmualarından yararlanıldığı için ayrıca yazılı bir kanun oluşturma zorunluluğu hissedilmemiştir. Buna karşın; özellikle, İslam hukukunun düzenleme yapmadığı ve serbest bıraktığı konularda padişahların, zaman zaman örfi hukuk kapsamında kanunnameler çıkardıkları da görülmektedir. Ancak söz konusu dönemde kanun çıkarma hususunda yetkili genel bir meclis bulunmamaktadır. Kanun yapma usulü Tanzimat Dönemi ile beraber farklı bir boyut kazanmıştır. Tanzimat dönemi olarak ifade edilen zaman diliminin hangi yılları kapsadığı hususunda farklı görüşler bulunmaktadır. Bu çalışmada Tanzimat Dönemi hakkındaki yaygın kanaat kabul edilip, 1839-1876 tarihleri arasında kanun usulü incelenmiştir.Tanzimat Döneminde kanun yapma yetkisi padişahta bırakılmakla beraber bu kanun taslaklarını hazırlama yetkisi zaman zaman farklı meclislere verilmiştir. Bu yetki paylaşımı zaman içerinde meclisler lehinde değişim göstermiştir. Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâmı Adliye, Meclis-i Âlî-i Tanzimat, Meclis-i Âlî-i Umumi, Şûrâ-yı Devlet gibi meclisler kanunların hazırlanması ve zaman zaman yürürlüğe girmesi hususunda aktif olarak rol oynamıştır. Kanun layihası hazırlama yetkisine sahip olan bu meclisler genellikle alanında uzman hukukçulardan oluşturulmuştur. Bu meclisler hakkında çıkarılan Nizamnameler, söz konusu meclislerin yapısını, ne şekilde karar alacağını, görev ve yetkilerini düzenlemekle beraber Tanzimat Dönemi Osmanlı Hukukunda kanunların ne şekilde, kim tarafından ve hangi kurallar çerçevesinde meydana getirildiğine dair bilgileri de ihtiva etmektedir.

Abstract

There is general information about the law making procedure in the ClassicalPeriod Ottoman Empire. Since Islamic law books and fatwa journals were generally usedin the classical period, it was not felt obligation to create a written law. However; it isalso seen that the sultans, from time to time, enacted laws within the scope ofcustomary law, especially on issues that the Islamic law did not regulate and released.However, in the period in question, there was no general assembly authorized to makelaws. Law making procedure has gained a different dimension with the Tanzimat Period.There are different opinions about which years the time period, which is defined as theTanzimat period, covers. In this study, the common opinion about the Tanzimat Periodwas accepted and the law procedure was examined between 1839-1876.Although the authority to make laws was left to the sultan during the TanzimatPeriod, the authority to prepare these law drafts was sometimes given to differentassemblies. This sharing authority has changed over time in favor of the assemblies.Assemblies such as Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliye, Meclis-i Âlî-i Tanzimat, Meclis-i Âlî-iUmumi, Şûrâ-yı Devlet played an active role in the preparation of laws and theirenforcement from time to time. These assemblies, which have the power to draft laws,are generally composed of expert lawyers. Regulations issued about these assembliescontain information about the structure of the assemblies, how they will makedecisions, their duties and authorities, as well as information on how, by whom andwithin the framework of the rules of the Ottoman Law of the Tanzimat Period.