Osmanlı Devleti'nde başarısız bir eski eser kaçakçılığı teşebbüsü: Edgar James Banks ve Bismaya kazısı

A failed attempt of antiquities smuggling in Ottoman State: Edgar James Banks and Bismaya excavations.

Özet

Osmanlı Devleti, eski ön Asya uygarlıklarını da içine alan geniş bir coğrafyaya egemendi. 19. Yüzyıldan itibaren batılı devletler, bu uygarlıklardan geriye kalan anıtları, objeleri ya izin alarak ya da izinsiz yağmalamışlardır. Amerika bu yarışa çok sonraları, 19. Yüzyılın son çeyreğinden itibaren dahil olmuştur. Osmanlı topraklarında arkeolojik araştırma yapmak isteyen Amerikalılardan birisi de Edgar James Bankstir. Mezopotamyada kazı yapmak için 1898 yılında Osmanlı Devletine başvuran Banks, kazı iznini hemen alamamış ve Osmanlı otoriteleri onun bu bölgede çalışmasına soğuk bakmışlardır. Fakat 1903 yılında Beyrutda konsolos yardımcısının vurulduğuna dair asılsız haberler ve sonrasında iki devlet arasında yaşanan siyasi krizi ABDnin Osmanlı devletine karşı baskı aracı olarak kullanması, Banksin kazı izni almasını sağlamıştır. 1903 yılında şimdi Irak sınırları içinde olan Bismayada kazılara başlayan Banks, çalışmaları esnasında değerli arkeolojik objeleri, bölgedeki aşiret mensuplarının da yardımlarıyla ülke dışına kaçırmaya kalkmış, ancak Osmanlı yönetiminin yerinde müdahalesiyle bunda başarılı olamamıştır.

Abstract

The Ottoman State spanned an area that was home to several ancient Near Eastern civilizations. Beginning in the 19th century, many European states competed among themselves to obtain antiquities from sites in the Ottoman State; some had permission to do so, while others who did not simply plundered. Toward the end of the 19th century, American antiquarians and archeologists began to dig in the Ottoman State. One of the Americans who wanted to excavate in Ottoman State was Edgar James Banks. He applied to the Ottoman authorities in 1898 to get permit for excavation. He wanted to excavate at Babylon or Tell Ibrahim, but he failed to get a permit as the Ottoman authorities were unwilling to provide it. But when false news that the American vice consul at Beyrut was assasinated broke in 1903, the Americans used this report as an excuse to pressure Ottoman authorities to ease restrictions or get concessions for its citizens including Banks, who finally started excavations at Bismya, the site of ancient Adab, now in Iraq, in 1903. However, during the excavations Banks, attempted to smuggle valuable archaeological artefacts abroad with the help of local tribesmen, but he failed as he was caught in the act.