Mogan Gölü’nde (Türkiye) sediment tarama ertesi ağır metallerde ekolojik risk değerlendirmesi

Özet

Rekreaktif öneme sahip ötrofik-sığ Mogan Gölü’nde, göl içi yönetim uygulamalarından biri olan sediment dredging (uzaklaştırımı) zaman zaman uygulanmaktadır. Bu çalışmanın amacı; sediment tarama sonrası, gölde sedimentin kirlenme durumunun bazı indekslerin -zenginleşme indeksi (EF), kontaminasyon/kirlilik indeksi (CF), kontaminasyon derecesi (Cd), kirlilik yük indeksi (PLI), jeoakümülasyon indeksi (Igeo), potansiyel ekolojik risk indeksi (Eri), bütünleşik ekolojik risk indeksi (PER), ortalama olası etki konsantrasyonu oranı (mPEC-Q) - kullanımı ile değerlendirilmesidir. Bu amaçla gölde sediment tarama sonrası, litoral bölgede iki istasyon seçilmiştir. Bunlardan I. istasyon; özellikle maden işleme tesisleri ve evsel kaynaklı atık suların, II. istasyon; evsel atık ve tarımsal faaliyet kaynaklı atık suların ulaştığı bir konumda bulunmaktadır. Yüzey sediment örnekleri, 2020 yılının Mayıs ve Kasım aylarında sediment alma kepçesiyle tekerrürlü olarak alınmıştır. Araştırma bulgularına göre; a) Ele alınan ağır metaller (Hg, As, Cd, Cr, Pb, Ni, Cu ve Zn) içerisinde Cu, As, Cd en yüksek zenginleşme ve kontaminasyon faktörlerine sahip ağır metaller olarak saptanmıştır, b) Kirlilik yük indeksi (PLI) değerleri (1,30-2,26) sedimentin ağır metallerle kirlenmesini desteklemekte, jeoakümülasyon indeks (Igeo) değerleri ise, her iki istasyon ve ayda Pb bakımından yoğun kirlenme olduğuna işaret etmektedir, c) Potansiyel ekolojik risk faktörleri (Eri) açısından, Cd önemli düzeyde potansiyel ekolojik riske sahip bulunmuştur, d) Bütünleşik ekolojik risk faktörleri (PER), gölde tüm ağır metaller bazında orta düzeyli bir ekolojik riski göstermektedir. Ni ve As ise biyolojik açıdan olumsuz etkileri olan metallerdir. Sonuçlar; a) Sediment tarama girişiminin, sedimentteki kirlenmenin indirgenmesi açısından çok etkin olmadığı, b) Göl havzasındaki antropojenik kirleticiler süregeldikçe, sedimentte ekolojik ve biyolojik anlamda önem arzeden başta Cu, Cd, Pb, Ni ve As olmak üzere ağır metal düzeylerinin rutin olarak izlenmesi gereği yönündedir. Bulguların, ilgili kurumların ve yerel yönetimin sediment odaklı izleme çalışmalarına katkı sağlayacağı öngörülmektedir.

Abstract

The lake management strategy of sediment dredging (removal) is periodically undertaken in shallow, eutrophic Mogan Lake, an important recreation area. This study aims to use certain indices - enrichment index (EF), contamination/pollution index (CF), degree of contamination (Cd), pollution load index (PLI), geoaccumulation index (Igeo), potential ecological risk index (Eri), integrated ecological risk index (PER), and mean probable effect concentration quotient (mPEC-Q) - to evaluate the state of sediment pollution in the lake after dredging. With this in mind, after dredging was completed, two stations in the littoral zone were selected. Station I was located especially where it would be reached by wastewater from mineral processing facilities and domestic areas; and Station II, where it would be reached by residential and agricultural wastewater. Surface sediment samples were taken repeatedly in May and November 2020 using a sediment grabber. According to the study findings, a) Among the heavy metals studied (Hg, As, Cd, Cr, Pb, Ni, Cu, and Zn), Cu, As, and Cd were found to have the highest enrichment and contamination indices; b) The pollution load index (PLI) values (1.30-2.26) suggest heavy metal pollution in the sediment, and the geoaccumulation index (Igeo) values show intensive Pb contamination at both stations in both months; c) In terms of potential ecological risk index (Eri), Cd was found to have a significant level of ecological risk index; d) The integrated risk index (PER) indicates that all heavy metals in the lake were present at moderate ecological risk levels. Ni and As were metals that had negative biological effects. The results indicate that a) Dredging is not a very effective tool for reducing pollution in the sediment; and b) As long as anthropogenic pollutants continue to enter the lake basin, sediment heavy metal levels should be routinely monitored, particularly those with ecological and biological effects on the sediment: Cu, Cd, Pb, Ni and As. It is predicted that the findings of this study will contribute to the sediment-focused monitoring efforts of organizations and local governments.