Aşk ahlakı'ndan Türkiye'de çağdaş düşünce tarihi'ne: Türk sosyolojisi'nde Hilmi Ziya Ülken

From love ethic to the history of contempo¬rary thought in Turkey : Hilmi Ziya Ulken in Turkish sociology

Özet

Hilmi Ziya Ülkenin, sosyolojinin Türkiyedeki gelişimine -gerek kurumsal ve gerekse de teorik anlamda- yaptığı katkılar saymakla bitmez. Yalnızca uğraş verdiği disiplin çerçevesinde akademik üretimlerde bulunmakla kalmamış; Türkiyede sosyolojinin [ve felsefenin] kurumlaşması amacıyla dernekler ve enstitüler kurmak, dergiler çıkarmak ve var olanların daha da gelişebilmesi ve uluslararası akademik çevrelerle iletişime girebilmesi için yoğun uğraş vermiştir. Bu çerçevede, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Kürsüsünün yeniden kurumlaşmasında etkin bir rol oynamıştır. 1942den başlayarak 1968e kadar yayınlanan Sosyoloji Dergisini yayın hayatına kazandırmıştır. Türkiyede toplumun sosyolojik bilgisinin üretilebilmesi için araştırma enstitülerinin kurulmasına öncülük etmiştir. Türkiyede sosyal bilimler alanında çalışma yapanların birbirlerinden haberdar olmaları ve birbirlerine destek olmaları için derneklerin kurulması gerekliliğine olan inancını daima dile getirmiş, bu düşüncelerini gerçekleştirebilmek için çeşitli girişimlerde bulunmuştur. Bir diğer önemli katkısı da, Türkiyede sosyolojiyle uğraşanların dünyadaki sosyolojik -ve hatta felsefî- gelişmeleri en hızlı ve en geniş biçimde takip edebilmeleri temin eden yayınlarıdır. Bu yazıda, Hilmi Ziya Ülkenin hayat hikâyesini anlatmak, eserlerinin bir bibliyografyasını sunmak veya kaleme aldığı sosyoloji ders kitaplarından hareketle sosyoloji anlayışını ansiklopedik bir biçimde tanıtılmaktan ziyade, belli eserleri merkeze alınmak suretiyle, Türk devleti ve toplumunun -hayatî önemde gördüğü- kimi sorunlarına ilişkin sosyolojik yaklaşımları tahlil edilmeye çalışılmaktadır.

Abstract

due to his institutional and theoretical contributions. He did not merely supply academic works and materials to his discipline but spent his lifetime establishing and developing associations, institutes and periodicals. In this respect, Ulken played a vital role in the re-institutionalization process of the Department of Sociology in the Faculty of Letters of Istanbul University. He was also the founder of a journal named Sosyoloji Dergisi [Journal of Sociology], published between the years 1941 and 1968. Ulken believed that there was a need for coordination and cooperation among Turkish sociologists. In order to maintain such a millieux, he encouraged establishing associations and institutes. Hilmi Ziya Ulken insisted that Turkish sociologists become familiar with the world s sociology and philosophy literature. He therefore championed periodicals in the bid to to achieve the above-mentioned familiarity. In this article, beyond telling the life story of Hilmi Ziya Ulken together with his bibliography, his sociological views on the central problems of Turkish state and society are analysed through his works.