74-George Orwell'in ‘1984’ romanının iki Türkçe çevirisindeki eğretilemeli ifadelerin norm ve eşdeğerlik temelli betimleyici bir incelemesi

Özet

Çalışmanın amacı, George Orwell tarafından yazılan “1984” adlı romandaki eğretilemeli ifadelerin iki farklı Türkçe çevirisini Gideon Toury ile Eugene A. Nida’nın Çeviri Kuramları ışığında karşılaştırmalı ve betimleyici bir şekilde incelemektir. Bu ba ğlamda çal ışma, Orwell’in romanında yer verdiği eğretilemeli kullanımların çevirmenler taraf ından Türkçeye ve Türk kültürüne nas ıl aktarıldığını tespit edebilmeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda üç bölümden oluşan kaynak metnin her bölümünden, içerisinde eğretilemeli ifade bulunan üçer tane olmak üzere toplamda dokuz adet metin birimi seçilmiş ve Toury’nin Normlar Kuramı ile Nida’nın Biçimsel ve Devingen Eşdeğerlik Kuramı çerçevesinde çözümlenmiştir. Çalışmada kaynak metin olarak as ıl metnin Penguen Kitapları yayınevince 2008 y ılında basılan nüshasından; erek metinler olarak da as ıl metnin Türkçedeki ilk çevirisi olan 1958 – V. Turhan ve S. Tonguç çevirisi ile Türk okuyucuları arasında en çok rağbet gören 2010 – Celâl Üster çevirisinden yararlanılmıştır. Çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Çal ışmanın sonucunda elde edilen bulgular değerlendirildiğinde erek metin çevirmenlerinin iki farklı çeviri yaklaşımı benimsedikleri anlaşılmaktadır. Birinci erek metin çevirmenleri Turhan ve Tonguç’un eğretilemeli ifadeleri çevirirken kimi zaman kaynak metnin oluşturulduğu kültürel normlara kimi zaman da erek dil ve kültürün normlar dizgesine sadık kaldıkları görülmektedir. Dolayısıyla e ğretileme çevirileri bağlamında hem “yeterli” hem de “kabul edilebilir” nitelikte çeviriler ortaya koydukları söylenebilir. Bu ba ğlamda da kaynak metinle çeviri metinleri arasında bazı durumlarda “biçimsel”, baz ı durumlarda da “devingen eşdeğerliğin” sağlandığı savunulabilir. Ayrıca çevirmenlerin e ğretileme çevirilerinde atlamalara başvurdukları gözlemlendiğinden kısa ve öz bir erek metin oluşturmayı amaçladıkları söylenebilir. İkinci erek metin çevirmeni Üster ise e ğretilemeli ifadeleri erek dil ve kültürün normlarına ba ğlı kalarak çevirme e ğilimi göstermiştir. Bu aç ıdan e ğretilemeli ifadelerin çevirisinde “kabul edilebilir” nitelikte bir çeviri yaklaşımı benimsediği ileri sürülebilir. Bu durumda kaynak metinden baz ı sapmaların ya şanması da beklenen bir sonuçtur. Kaynak metnin okuyucusunda yaratt ığı etkinin aynısını kendi okuyucusunda da yaratmay ı hedeflediği düşünüldüğünden “devingen eşdeğerliği” sağladığı savunulabilir.